07
PAź
2016

Amber

Tags :
Posted By :
Comments : Off

BURSZTYN – nazy­wany także: jan­tar, amber – ska­mie­niała żywica drzew igla­stych, a w rzad­szych przy­pad­kach żywi­cu­ją­cych liścia­stych drzew z grupy bobow­ców. Bursz­tyn został doce­niony za jego barwy i natu­ralne piękno od cza­sów neo­litu. Obec­nie zna­nych jest około 60 odmian.
Bar­dzo ceniony, od sta­ro­żyt­no­ści do chwili obec­nej, bursz­tyn wyko­rzy­stuje się głów­nie do pro­duk­cji przed­mio­tów deko­ra­cyj­nych, jak rów­nież jako skład­nik per­fum czy śro­dek lecz­ni­czy w medy­cy­nie ludo­wej. Do dziś panuje prze­ko­na­nie, że bursz­tyn leczy wiele cho­rób, głów­nie tar­czycy i dróg odde­cho­wych, jak rów­nież sta­bi­li­zuje i odbu­do­wuje zakłó­cone pracą wszech­obec­nych kom­pu­te­rów i komó­rek natu­ralne pole elek­tro­sta­tyczne.

Bursz­tyn bał­tycki był i jest wysoko cenio­nym i pożą­da­nym kamie­niem ozdob­nym. Impo­nu­jący roz­kwit prze­żył w cza­sach Cesar­stwa Rzym­skiego, kiedy to kupcy rzym­scy prze­mie­rzali Europę w poszu­ki­wa­niu źró­deł surowca, a połu­dniowe cywi­li­za­cje z bar­ba­rzyń­ską pół­nocą połą­czył słynny Bursz­ty­nowy Szlak. Przez wieki wysoko ceniony i doce­niany, przede wszyst­kim, na dwo­rach moż­no­wład­ców, świad­czył o ich bogac­twie i potę­dze. Ich ogromne zapo­trze­bo­wa­nie na wyroby z bursz­tynu przy­czy­niło się w XVI-XVIII w. do roz­kwitu rze­mio­sła bursz­tyn­ni­czego, z naj­więk­szymi ośrod­kami w Gdań­sku i Kró­lewcu. Z tam­tego okresu pocho­dzi rów­nież zagi­niona Bursz­ty­nowa Kom­nata – naj­słyn­niej­sze dzieło sztuki bursz­tyn­ni­czej wszech­cza­sów, roz­bu­dza­jące wyobraź­nię poszu­ki­wa­czy skar­bów od końca II wojny świa­to­wej.

fot-1

Fot.1 Ory­gi­nalna Bursz­ty­nowa Kom­nata w 1917 roku. Czar­no­białe zdję­cie, które poko­lo­ro­wano.

fot-2

Fot.2 Bursz­tyn bał­tycki (suk­cy­nit) [źró­dło: http://www.ambermuseum.eu/bursztyn]

KARTA CHARAKTERYSTYKI:

  • Skład che­miczny: (C10H16O) + związki siarki

[mie­sza­nina kil­ku­dzie­się­ciu róż­nych związ­ków, o śred­niej zawar­to­ści ok. 67 do 81% węgla i ok. 1% siarki; resztę sta­no­wią tlen i wodór. Jed­nym ze skład­ni­ków jest kwas bursz­ty­nowy (3–8% w suk­cy­ni­cie, poni­żej 3% w innych odmia­nach bursz­tynu)]

Two­rzy nie­re­gu­larne bryłki. Naj­czę­ściej spo­ty­kany jest bursz­tyn żółty, rzad­sze są odmiany bez­barwne, czer­wone, zie­lon­kawe, a ich przej­rzy­stość zależy od zawar­to­ści drob­nych pęche­rzy­ków powie­trza. Bryłki bursz­tynu zawie­rają nie­kiedy pocho­dzące z okresu kredykeno­zo­iku szczątki zwie­rząt lub roślin, tzw. inklu­zje. Inklu­zje stałe są repre­zen­to­wane przez różne mine­rały np. piryt czy kwarc, oraz owady, rza­dziej paję­czaki, drobne płazy i gady, rośliny i ich szczątki. Inklu­zje sta­no­wią cenny mate­riał badaw­czy dla bio­lo­gów i pale­on­to­lo­gów.

Bursz­tyn cza­sem zawiera mate­riał, zwie­rząt i roślin w postaci wtrą­ceń. Burszty wystę­pu­jące w pokła­dach węgla, nazywa się rów­nież resi­nite i ambrite. Ter­min jest sto­so­wany do opi­sa­nej szcze­gó­łowo w ciągu nowo­ze­landz­kich pokła­dów węgla.
Żywice kopalne z Europy można podzie­lić na dwie kate­go­rie, słynny bursz­tyn bał­tycki i kolejny, który przy­po­mina grupę aga­this żywice kopalne z obu Ame­ryk i Afryki są ści­śle zwią­zane z nowo­cze­snym rodzaju Hyme­naea, a bursz­tyny bał­tyc­kie są uwa­żane za żywice kopalne z roślin rodziny Scia­do­pi­ty­aceae, że miesz­kał w pół­noc­nej Euro­pie.

Komi­sja Kla­sy­fi­ka­cyjna Rze­czo­znaw­ców Mię­dzy­na­ro­do­wego Sto­wa­rzy­sze­nia Bursz­ty­nów ( w dniu 9 maja 2005r.) uchwa­liła nastę­pu­jące kla­sy­fi­ka­cje:

-nazew­nic­two i okre­śle­nia kamieni jubi­ler­skich z bursz­tynu bał­tyc­kiego (suk­cy­nitu), w tym podział szcze­gó­łowy na bursz­tyn bał­tycki (suk­cy­nit) natu­ralny, mody­fi­ko­wany, łączony oraz rekon­stru­owany,

Bursz­tyn bał­tycki (suk­cy­nit) na całym świe­cie jest sil­nie koja­rzony z Pol­ską, sta­nowi ska­mie­niałą żywicę drzew igla­stych. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że choć żywica powstała około 40 milio­nów lat temu to nadal „żyje” i zacho­dzą w niej pro­cesy tward­nie­nia. W związku z tym, praw­dziwy bursz­tyn z cza­sem ciem­nieje i nabiera wyra­zi­sto­ści.

-kla­sy­fi­ka­cja surowca i pół­fa­bry­ka­tów z bursz­tynu bał­tyc­kiego, w tym bursz­tyn z Bał­tyku, z nagro­ma­dzeń lodow­co­wych, z Sam­bii, z Ukra­iny oraz z Bit­ter­feldu,

-kla­sy­fi­ka­cja żywic kopal­nych, gdzie żywica kopalna okre­ślana jest nazwą bursz­tyn i przy­miot­ni­kiem okre­śla­ją­cym rejon ich wystę­po­wa­nia, np. bursz­tyn domi­ni­kań­ski, mek­sy­kań­ski itd. lub żywice kopalne nazwane przez bada­cza, odkrywcy, typu: bir­mit, rume­nit czy syme­tyt. Dodat­kowo żywice kopalne mogą wystę­po­wać i towa­rzy­szyć zło­żom bursz­ty­nów bał­tyc­kich np. gedano-sukcynit, geda­nit, czarne żywice, gles­syt, zyg­bur­git.

-kla­sy­fi­ka­cja imi­ta­cji bursz­tynu bał­tyc­kiego, sta­no­wiące suro­wiec, pół­fa­bry­kanty lub wyroby zastęp­cze, w tym natu­ralne lub mody­fi­ko­wane żywice sub­fo­sylne (kopal kolum­bij­ski, nowo­ze­landzki kopal kauri), two­rzywa sztuczne (szkło, polie­stry, żywice feno­lowe), bursz­tyn bał­tycki (suk­cy­nit) pra­so­wany z dodat­kami mas pla­stycz­nych, okru­chy bursz­tynu bał­tyc­kiego zato­pione w żywi­cach natu­ral­nych i sztucz­nych.

fot-3

Fot.3 Bursz­tyn bał­tycki (suk­cy­nit) [źró­dło: http://www.ambermuseum.eu/bursztyn]

WYSTĘPOWANIE W POLSCE

Pier­wot­nym źró­dłem bursz­tynu są obszary lądowe na obrze­że­niu eoceń­skiego basenu mor­skiego. Wyróż­nia się dwa takie obszary:

–Pół­nocny, obej­mu­jący połu­dniową Skan­dy­na­wię i pół­nocną część basenu Morza Bał­tyc­kiego,

–Połu­dniowy, poło­żony na obsza­rze Pol­ski połu­dnio­wow­schod­niej i zachod­niej Ukra­iny

Jego pier­wotne nagro­ma­dze­nia two­rzyły się w utwo­rach eoceń­skich, w obsza­rze del­to­wym rzek i lagunowo-przybrzeżno-morskim. Były one źró­dłem bursz­tynu roz­pro­szo­nego w utwo­rach czwar­to­rzę­do­wych, powsta­ją­cych przy udziale ero­zji osa­dów star­szych. Roz­my­wa­nie tych utwo­rów i rede­po­zy­cja bursz­tynu pro­wa­dziła do wtór­nych jego nagro­ma­dzeń w osa­dach plej­sto­ceń­skich i holo­ceń­skich, rzecz­nych, jezior­nych i przybrzeżno-morskich.

tabpg

Zare­je­stro­wane prze­słanki i oznaki wystę­po­wa­nia złóż bursz­tynu pozwa­lają na wska­za­nie sze­regu obsza­rów per­spek­ty­wicz­nych dla ich wystę­po­wa­nia. Są one zróż­ni­co­wane w zależ­no­ści od wiel­ko­ści moż­li­wych złóż i głę­bo­ko­ści ich wystę­po­wa­nia. Wyróż­nione zostały 3 klasy moż­li­wego poło­że­nia złóż:

- bar­dzo płytko poło­żone do 10 m,

- płytko poło­żone 10÷30 m,

- głę­boko poło­żone 30÷120 m.

Różny stan zba­da­nia tych obsza­rów lub poszcze­gól­nych ich czę­ści powo­duje zróż­ni­co­wa­nie ocen stop­nia per­spek­ty­wicz­no­ści i pew­noci jej oceny.

Można wyróż­nić sze­reg obsza­rów per­spek­ty­wicz­nych przed­sta­wio­nych na map­kach 1–3.

Wysoką per­spek­ty­wicz­no­ścią wyróż­niają się utwory pale­ogeń­skie i mor­skie holo­ceń­skie w zasięgu trans­gre­sji morza lito­ri­no­wego. Utwory pale­ogeń­skie wystę­pują:

–w oto­cze­niu Zatoki Gdań­skiej, zwłasz­cza na zachód od niej,

–na Wyży­nie Lubel­skiej.

W oto­cze­niu Zatoki Gdań­skiej stwier­dzono utwory bursz­ty­no­no­śne głę­boko poło­żone, zwy­kle poni­żej 100 m. Ewen­tu­alne prace poszu­ki­waw­cze muszę być poprze­dzone wstępną ocenę eko­no­miczną eks­plo­ata­cji moż­li­wych złóż. Obszary per­spek­ty­wiczne można skla­sy­fi­ko­wać w kla­sach W-U/α-γ (Mapa nr 1)

bursztyn-ms1

Na Wyży­nie Lubel­skiej bursz­ty­no­no­śne utwory pale­ogeń­skie znaj­dują się w wielu rejo­nach na głę­bo­ko­ści do 20÷30 m. Udo­ku­men­to­wano tu złoże Górka Lubar­tow­ska o zaso­bach 1088 Mg przy zasob­no­ści śred­niej 377 g/m2. Obec­ność bursz­tynu stwier­dzono ponadto w wielu punk­tach. Obszary per­spek­ty­wiczne można skla­sy­fi­ko­wać w kla­sach W-U/ α-γ (Mapa nr 2).

bursztyn-ms2

 

Mor­skie osady holo­ceń­skie wystę­pują w pasie pobrzeża Zatoki Gdań­skiej na wschód od Gdań­ska. Stwier­dzono i eks­plo­ato­wano tu złoża Górki Zachod­nie, Sobie­szewo, Wisło­uj­ście, Wiślinka, Sztu­towo. W wielu miej­scach była pro­wa­dzona eks­plo­ata­cja nie­le­galna. Obec­nie w rejo­nie Gdań­ska są pro­wa­dzone prace zwią­zane z poszu­ki­wa­niami, roz­po­zna­wa­niem i wydo­by­wa­niem bursz­tynu na grun­tach będą­cych wła­sno­ścią gminy Mia­sta Gdań­ska odda­wa­nych w dzier­żawą na wspo­mniane cele.

Wysoką per­spek­ty­wicz­no­ścią (klasy W/α) cha­rak­te­ry­zuje się strefa pobrzeża o sze­ro­ko­ści ok. 4÷5 km (Mapa nr 3). Jego bursz­ty­no­no­śność jest potwier­dzona przez liczne miej­sca eks­plo­ata­cji.

Utwory bursz­ty­no­no­śne wystę­pują tu zwy­kle do głę­bo­ko­ści kilku i rza­dziej kil­ku­na­stu metrów. Obszar poło­żony bez­po­śred­nio na połu­dnie (pas o sze­ro­ko­ści 2÷3 km), można uznać na zasa­dzie ana­lo­gii także za wysoce per­spek­ty­wiczny (klasy W/γ). Pozo­stały obszar w zasięgu trans­gre­sji morza lito­ri­no­wego jest umiar­ko­wa­nie per­spek­ty­wiczny (klasy U-N/γ).(Mapa nr 3)

bursztyn-ms3

Nie­zbędne są na tym obsza­rze bada­nia dla potwier­dze­nia moż­li­wo­ści wystę­po­wa­nia utwo­rów bursz­ty­no­no­śnych. Umiar­ko­wa­nie per­spek­ty­wicz­nymi są obszary pobrzeża na zachód od Zatoki Gdań­skiej w gra­ni­cach zasięgu trans­gre­sji morza lito­ri­no­wego. Udo­ku­men­to­wano tu złoże Smoł­dzino o zaso­bach 0,6 Mg. Utwory bursz­ty­no­no­śne poznane są tu w spo­sób frag­men­ta­ryczny (klasa per­spek­ty­wicz­no­ści U/β)

W stre­fie moren sta­diału Wisły moż­liwe jest wystę­po­wa­nie małych, gniaz­do­wych złóż bursz­tynu w porwa­kach utwo­rów pale­ogeń­skich. Były one eks­plo­ato­wane w prze­szło­ści w wielu miej­scach, szcze­gól­nie w rejo­nie Gdań­ska, a także Bra­niewa, Bytowa, Bia­ło­gardu. Udo­ku­men­to­wano jedno złoże w Moż­dża­no­wie o zaso­bach 10 Mg, jesz­cze nie wyeks­plo­ato­wa­nych. Bar­dzo nie­re­gu­larne roz­miesz­cze­nie takich kier, nie­zmier­nie zróż­ni­co­wane ich roz­miary oraz czę­sto zło­żone formy wystę­po­wa­nia utwo­rów bursz­ty­no­no­śnych, zabu­rzo­nych gla­ci­tek­to­nicz­nie i prze­mie­sza­nych z utwo­rami more­no­wymi powo­duje, że tego typu złoża są mało per­spek­ty­wiczne dla poszu­ki­wań.

Rów­nież mało per­spek­ty­wiczne dla poszu­ki­wań (klasy N/β) są złoża gniaz­dowe, residualno-eluwialne na obsza­rach more­no­wych i alu­wialne w osa­dach san­dro­wych i rzecz­nych, ze względu na małe ich roz­miary, nie­re­gu­larne wystę­po­wa­nie oraz brak dają­cych się wyod­ręb­nić utwo­rów poten­cjal­nie bursz­ty­no­no­śnych na więk­szym obsza­rze. W wielu rejo­nach tego typu wystą­pie­nia bursz­tynu zostały już wyeks­plo­ato­wane. Nie wyklu­cza to moż­li­wo­ści lokal­nego wystę­po­wa­nia małych złóż.

(źró­dło: 2010r. — ZASADY POSZUKIWAŃ I DOKUMENTOWANIA Zale­ce­nia meto­dyczne Mini­ster­stwo Śro­do­wi­ska, NARODOWY FUNDUSZ OCHRONY OERODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ)

 

Naj­now­sze infor­ma­cje odno­śnie eks­plo­ata­cji bursz­tynu opu­bli­ko­wano na stro­nie www.amber.com doty­czą kopalni bursz­tynu w Moż­dża­no­wie. Grupa kapi­ta­łowa Euro­pej­ski Fun­dusz Ener­gii (EFE) z War­szawy otrzy­mała kon­ce­sję na poszu­ki­wa­nie i roz­po­zna­wa­nie złóż bursz­tynu w Moż­dża­no­wie po ponad pół roku sta­rań. Próbne odwierty pla­no­wane sa jesz­cze pod koniec wrze­śnia po upra­wo­moc­nie­niu decy­zji. (link do arty­kułu: http://www.amber.com.pl/wiadomosci/informacje/item/2434-kopalnia-bursztynu-w-mozdzanowie-jeszcze-we-wrzesniu )

 

PRAWO

Zgod­nie z obo­wią­zu­ją­cym Pra­wem geo­lo­gicz­nym i gór­ni­czym z dnia 1 lipca 2016r. z art.10 pkt.1 bursz­tyn kla­sy­fi­ko­wany jest jako kopa­liny objęta użyt­ko­wa­niem gór­ni­czym, nato­miast zgod­nie z zapi­sami poprzed­nio obo­wią­zu­ją­cego Prawa geo­lo­giczne i gór­ni­czego Dz.U. 1994 nr 27 poz. 96. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. jako kopa­lina pospo­lita.
Czy sta­ro­sta jest wła­ści­wym orga­nem do  zatwier­dze­nia pro­jektu i doku­men­ta­cji geo­lo­gicz­nej w celu udo­ku­men­to­wa­nia i uzy­ska­nia kon­ce­sji na wydo­by­wa­nie bursz­tynu?

Bursz­tyn to żywica kopalna/żywica ska­mie­niała, czyli brak mu twar­do­ści i odpor­no­ści ter­micz­nej cha­rak­te­ry­stycz­nej dla kamieni szla­chet­nych. Ze względu na ele­menty zwie­rzęce i roślinne zato­pione w bursz­ty­nie można zali­czyć go do zbioru ska­mie­lin. Rów­nież wła­ści­wo­ści fizyczne bursz­tynu wyklu­czają go z grona kamieni szla­chet­nych ze względu na jego twar­dość i kru­chość. W związku z tym należy uznać, że bursz­tyn nie jest wymie­niony w art. 10 ust. 1 obo­wią­zu­ją­cego Prawa geo­lo­gicz­nego i gór­ni­czego z dnia 1 lipca 2016r. i jako taki należy trak­to­wać go jako kopa­linę objętą wła­sno­ścią nie­ru­cho­mo­ści grun­to­wej.

 

Złoże bursz­tynu nie jest objęte wła­sno­ścią gór­ni­czą (kamie­nie szla­chetne) zgod­nie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geo­lo­giczne i gór­ni­cze (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 196) -, w związku z czym ma zasto­so­wa­nie art. 161 ust. 3 , wska­zu­jący Mini­stra Śro­do­wi­ska jako wła­ści­wego do zatwier­dze­nia takich doku­men­tów, tj. zatwier­dze­nia pro­jektu robót geo­lo­gicz­nych, a następ­nie do zatwier­dze­nia doku­men­ta­cji w przy­padku udo­ku­men­to­wa­nia takiego złoża, a następ­nie udzie­le­nia kon­ce­sji na poszu­ki­wa­nie i wydo­by­wa­nie bursz­tynu.

Bursz­tyn w świe­tle obo­wią­zu­ją­cego Prawa geo­lo­gicz­nego i gór­ni­czego nie został skla­sy­fi­ko­wany jed­no­znacz­nie, stąd kło­poty z jed­no­znaczną kla­sy­fi­ka­cją bursz­tynu jako kopa­liny obję­tej pra­wem wła­sno­ści nie­ru­cho­mo­ści grun­to­wej.

Pro­blemy z zali­cze­niem bursz­tynu do odpo­wied­niej kate­go­rii wyni­kają m.in. z zapi­sów:
1) obwiesz­cze­nia Mini­stra Śro­do­wi­ska z dnia 8 sierp­nia 2014 r. w spra­wie sta­wek opłat na rok 2015 z zakresu prze­pi­sów Prawa geo­lo­gicz­nego i gór­ni­czego, w któ­rym objęto jedną stawką eks­plo­ata­cyjną kamie­nie szla­chetne, pół­sz­la­chetne i ozdobne.
2) „Bilansu zaso­bów złóż kopa­lin w Pol­sce wg. stanu na 31.12.2014 r.”, gdzie bursz­tyn znaj­duje się w roz­dziale surowce inne (skalne) na poz. 26 obok gipsu i anhy­drytu (poz. 28) — obję­tego wła­sno­ścią gór­ni­czą oraz pia­sku i żwiru (poz. 40), obję­tych pra­wem wła­sno­ści nie­ru­cho­mo­ści grun­to­wej.

pajak-w-kawalku

Fot. 4. Pająk w kawałku bursz­tynu.

 

źró­dło:

www.geologypage.com

http://www.muzeumbursztynu.pl/

http://www.amber.com.pl/

https://archiwum.mos.gov.pl/g2/big/2012_03/b2b20b22f1cdeac111318fb3901a9aab.pdf

2010r. — ZASADY POSZUKIWAŃ I DOKUMENTOWANIA Zale­ce­nia meto­dyczne Mini­ster­stwo Śro­do­wi­ska, NARODOWY FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ.

 

 

About the Author

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »