17
LIS
2016

Charakterystyka gleb województwa śląskiego cz.1

Tags :
Posted By :
Comments : Off

Wyobraźmy sobie cie­pły, letni dzień na naszym ogródku dział­ko­wym, pierw­sze doj­rze­wa­jące owoce na drze­wach, a na rów­niut­kich grząd­kach główki sałaty, i bujne natki pie­truszki i mar­chewki. Wielu z nas powie, że nie ma nic lep­szego niż wła­sno­ręcz­nie wyho­do­wane owoce i warzywa. Ale czy na pewno? Czy wiemy co w gle­bie pisz­czy?

Chcesz otrzy­mać ofertę na cha­rak­te­ry­stykę gleby?

Wypeł­nij szybki for­mu­larz i otrzy­maj zniżkę *


lub zadzwoń pod numer 794 966 609

* Rabat udzie­lany jest na wszyst­kie zapy­ta­nia wysłane z for­mu­la­rza ze strony GGSpro­jekt

Gleba jest natu­ral­nym two­rem sta­no­wią­cym wierzch­nią część litos­fery powsta­łym ze zwie­trze­liny skały macie­rzy­stej w wyniku pro­ce­sów gle­bo­twór­czych wywo­ła­nych zarówno czyn­ni­kami bio­tycz­nymi, jak i abio­tycz­nymi. Gleba zbu­do­wana jest z czę­ści mine­ral­nych oraz skład­ni­ków orga­nicz­nych. Pro­ce­sem gle­bo­twór­czym nazy­wamy ogół zmian prze­bie­ga­ją­cych w powierzch­nio­wych war­stwach litos­fery pod wpły­wem atmos­fery, bios­fery i hydros­fery. W książce Gle­bo­znaw­stwo (pod red. Zawadzki, 1999) jako pierw­szy i bar­dzo ważny etap powsta­wa­nia gleb auto­rzy wymie­niają wie­trze­nie skały macie­rzy­stej, pod­czas któ­rego kształ­tuje się skład mine­ralny gleby. Gleba jest wypad­kową oddzia­ły­wa­nia: kli­matu, orga­ni­zmów żywych, wody, a także czło­wieka. Pro­ces gle­bo­twór­czy nigdy się nie koń­czy, a gleba cały czas ulega roz­wo­jowi
i prze­kształ­ce­niom.

Rys. 1. Proces tworzenia się gleby (wg Hanes, 1997)

Rys. 1. Pro­ces two­rze­nia się gleby (wg Hanes, 1997)

Gleba jest jed­nym z naj­bar­dziej nara­żo­nych na gro­ma­dze­nie zanie­czysz­czeń ele­men­tów śro­do­wi­ska. Aku­mu­luje się w niej prze­wa­ża­jąca ilość zanie­czysz­czeń, czę­sto prze­kra­czają one 90% wszyst­kich zanie­czysz­czeń wystę­pu­ją­cych w śro­do­wi­sku. Zanie­czysz­cze­nia dostają się do gleb z opa­dami atmos­fe­rycz­nymi, pyłami, w wyniku wlewu wód, wraz ze ście­kami, nawo­zami, spły­wami z dróg, a także w wyniku dłu­go­trwa­łego skła­do­wa­nia odpa­dów i innych sub­stan­cji szko­dli­wych.

Korzy­sta­jąc z doku­mentu „Stra­te­gia ochrony przy­rody Woje­wódz­twa Ślą­skiego do roku 2030” zatwier­dzo­nego uchwałą Nr IV/28/2/2012 z dnia 12 listo­pada 2012 roku przez Sej­mik Woje­wódz­twa Ślą­skiego można doko­nać krót­kiej cha­rak­te­ry­styki gleb woje­wódz­twa ślą­skiego.

Gleby woje­wódz­twa ślą­skiego cha­rak­te­ry­zują się sze­ro­kim, prze­strzen­nym spek­trum zmien­no­ści typów oraz rodza­jów gleb. Jest to wyni­kiem wpływu wielu czyn­ni­ków śro­do­wi­sko­wych, m.in.: pod­łoża skal­nego, rzeźby terenu, warun­ków wod­nych oraz szaty roślin­nej. Na tere­nie woje­wódz­twa domi­nują gleby płowe i bru­natne, sta­no­wiące 24% użyt­ków rol­nych, mniej­szy 22,5% udział mają gleby wyłu­go­wane i kwa­śne, a pozo­stałe 19,3% sta­no­wią gleby bie­li­cowe i rdzawe.

Rys. 2. Rodzaje gleb – profile glebowe

Rys. 2. Rodzaje gleb – pro­file gle­bowe

Oceny jako­ści gleb oraz obser­wa­cji zacho­dzą­cych w niej zmian doko­nuje się w ramach obo­wiąz­ko­wego pań­stwo­wego moni­to­ringu śro­do­wi­ska.

Bada­nia w ramach tego przed­się­wzię­cia pro­wa­dzone były na tere­nie woje­wódz­twa ślą­skiego w latach 1995, 2000, 2005 na grun­tach ornych cha­rak­te­ry­zu­ją­cych się dużym zróż­ni­co­wa­niem. W wybra­nych do obser­wa­cji punk­tach badaw­czych wystę­po­wały głów­nie gleby pyłowe i gleby bru­natne. War­tość boni­ta­cyjną bada­nych gleb okre­ślono na gleby z klas w prze­dziale od IIIa, czyli gleb ornych dobrych do klasy IVb, czyli gleb ornych śred­niej jako­ści, uzna­wa­nych jako gleby gor­sze. Wyniki badań pro­wa­dzo­nych w ramach moni­to­ringu śro­do­wi­ska obej­mo­wały rów­nież zanie­czysz­cze­nie gleb pier­wiast­kami śla­do­wymi, w tym: oło­wiem, cyn­kiem, mie­dzią, niklem i kad­mem, a ponadto zanie­czysz­cze­niami wie­lo­pier­ście­nio­wymi węglo­wo­do­rami aro­ma­tycz­nymi (WWA). Wyniki oceny jako­ści gleb wyka­zały, że w zde­cy­do­wa­nej więk­szość bada­nych punk­tów obser­wuje się nie­wiel­kie zanie­czysz­cze­nie gleb, ze względu na pod­wyż­szoną zawar­tość pier­wiast­ków śla­do­wych lub też zawar­tość metali cięż­kich jest na tyle niska, że gleby uznaje się za nie­za­nie­czysz­czone. Nato­miast, tam gdzie obser­wo­wano pod­wyż­szone zawar­to­ści metali cięż­kich, wyraź­nie domi­nu­ją­cymi pier­wiast­kami w gle­bie były cynk i kadm.

Rys.3 Zawartość kadmu w glebach aglomeracji górnośląskiej (Lis J., Pasieczna A., 1995: Atlas geochemiczny Górnego Śląska 1:200 000. Warszawa, Wydawnictwo Kartograficzne Polskiej Agencji Ekologicznej)Rys.3 Zawar­tość kadmu w gle­bach aglo­me­ra­cji gór­no­ślą­skiej (Lis J., Pasieczna A., 1995: Atlas geo­che­miczny Gór­nego Ślą­ska 1:200 000. War­szawa, Wydaw­nic­two Kar­to­gra­ficzne Pol­skiej Agen­cji Eko­lo­gicz­nej)

Dodat­kowo poważ­nym zagro­że­niem eko­lo­gicz­nym jest zanie­czysz­cze­nie siarką, która wywiera duży wpływ na mobil­ność mine­ra­łów cięż­kich, a tym samym na pogor­sze­nie wła­ści­wo­ści che­micz­nych gleb. Obec­ność pod­wyż­szo­nej zawar­to­ści siarki głów­nie w for­mie siar­cza­no­wej powo­duje degra­da­cję gleb przez jej zakwa­sze­nie.

Tabela 1. Wyniki badań geo­che­micz­nych gleb woje­wódz­twa ślą­skiego w latach 2003 — 2005 (Adria­nek i Skow­ro­nek, 2010):

 

Wskaź­nik zanie­czysz­cze­nia

Liczba prób

War­tość mini­malna [mg/kg s.m.]

War­tość mak­sy­malna [mg/kg s.m.]

Cd

518

0,1

171,7

Cr

210

0,45

55,0

Cu

126

3,5

48,2

Ni

276

<0,06

41,0

Pb

437

6,88

2 299,94

Zn

379

29,6

13 488,0

 

Rys.4 Zawartość ołowiu w glebach aglomeracji górnośląskiej w przedziale głębokości 0,0 – 0,3 m (Lis J., Pasieczna A., 1995: Atlas geochemiczny Górnego Śląska 1:200 000. Warszawa, Wydawnictwo Kartograficzne Polskiej Agencji Ekologicznej.)Rys.4 Zawar­tość oło­wiu w gle­bach aglo­me­ra­cji gór­no­ślą­skiej w prze­dziale głę­bo­ko­ści 0,0 – 0,3 m (Lis J., Pasieczna A., 1995: Atlas geo­che­miczny Gór­nego Ślą­ska 1:200 000. War­szawa, Wydaw­nic­two Kar­to­gra­ficzne Pol­skiej Agen­cji Eko­lo­gicz­nej.)

Rys.5 Zawartość ołowiu w glebach w Polsce (https://www.pgi.gov.pl)

Rys.5 Zawar­tość oło­wiu w gle­bach w Pol­sce (https://www.pgi.gov.pl)

Naj­wyż­sze zawar­to­ści metali cięż­kich stwier­dzono w rejo­nach naj­bar­dziej zur­ba­ni­zo­wa­nych i uprze­my­sło­wio­nych, to jest na całym obsza­rze Gór­no­ślą­skiego Okręgu Prze­my­sło­wego, Ryb­nic­kiego Okręgu Węglo­wego oraz w rejo­nie Cie­szyna, Sko­czowa, Biel­ska, Żywca, Czę­sto­chowy, Zawier­cia i Tar­now­skich Gór. War­to­ści przyj­mo­wane jako poziom natu­ralny wystę­po­wały w gle­bach w pół­noc­nej i połu­dnio­wej czę­ści woje­wódz­twa ślą­skiego. Obser­wa­cje uzy­skane w wyniku prze­pro­wa­dzo­nych bada­niach wska­zują, że górna war­stwa gleb na ponad 30% powierzchni woje­wódz­twa jest pod­dana znacz­nej antro­po­pre­sji prze­my­sło­wej, a także złej gospo­darce rol­nej i wpły­wowi trans­portu. Na tych obsza­rach ist­nieje duże praw­do­po­do­bień­stwo wystą­pie­nia pod­wyż­szo­nych zawar­to­ści mine­ra­łów cięż­kich, głów­nie oło­wiu, cynku i kadmu. Zagro­że­nie gleb wynika rów­nież z pro­wa­dzo­nej eks­plo­ata­cji kopa­lin, gospo­darki odpa­dami, postę­pu­ją­cej urba­ni­za­cji oraz z natu­ral­nej degra­da­cji gleb powo­do­wa­nej przez ero­zję wietrzną i wodną.

  1. Gle­bo­znaw­stwo. Praca zbio­rowa pod redak­cją naukową Zawadzki S., Pań­stwowe Wydaw­nic­two Rol­ni­cze i Leśne, War­szawa, 1999

  2. Kabata-Pendias A., Pen­dias H., 1993: Bio­ge­oche­mia pier­wiast­ków śla­do­wych. Wydaw­nic­two Naukowe PWN, War­szawa

  3. Stra­te­gia Ochrony przy­rody Woje­wódz­twa Ślą­skiego do roku 2030, Kato­wice, 2012

  4. Stu­czyń­ski T., Sie­bie­lec G., Maliszewska-Kordybach B., Smre­czak B., Gaw­ry­siak L., 2004: Wyzna­cza­nie obsza­rów, na któ­rych prze­kro­czone są stan­dardy jako­ści gleb, War­szawa

  5. Lis J., Pasieczna A., 1995: Atlas geo­che­miczny Gór­nego Ślą­ska 1:200 000. War­szawa, Wydaw­nic­two Kar­to­gra­ficzne Pol­skiej Agen­cji Eko­lo­gicz­nej.

  6. https://www.pgi.gov.pl

c.d.n. ;)

Monika Sta­nia

geo­log ds. śro­do­wi­ska, hydro­ge­olog

About the Author

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »