25
PAź
2016

Charakterystyka osuwisk

Tags :
Posted By :
Comments : Off

1. Co nazy­wamy ruchami maso­wymi?

Ruchy masowe są pro­cesy zacho­dzące w obrę­bie sto­ków i dzia­ła­jące zgod­nie z siłą gra­wi­ta­cji (powierzch­niowe ruchy masowe), pole­ga­jące na prze­miesz­cze­niu mate­riału (skal­nego, grun­to­wego, zwie­trze­li­no­wego) po powierzchni pochy­lo­nej  pod wpły­wem cię­żaru mas. (Zabu­ski, Thiel, Bober, 1999)

Tab.1 Podział ruchów masowych na podstawie klasyfikacji D. J. Varnesa (1978) (R. Dikau i in., 1996)- zmodyfikowany

Tab.1 Podział ruchów maso­wych na pod­sta­wie kla­sy­fi­ka­cji D. J. Var­nesa (1978) (R. Dikau i in., 1996)- zmo­dy­fi­ko­wany

Chcesz otrzy­mać ofertę na usługi
bada­nia osu­wisk ?

Wypeł­nij szybki for­mu­larz i otrzy­maj zniżkę *


lub zadzwoń pod numer 794 966 609

* Rabat udzie­lany jest na wszyst­kie zapy­ta­nia wysłane z for­mu­la­rza ze strony GGSpro­jekt

Obry­wa­nie:

 

 

tabela-2Ode­rwa­nie utwo­rów i prze­miesz­cza­nie w wyniku spadku swo­bod­nego, przy czym spa­da­jące ele­menty mogą odbi­jać się, zanim osią­gną sta­dium spo­czynku. Formą powstałą w wyniku pro­cesu obry­wa­nia jest obryw.

(źródło:www.mount.cad.pl/g/budowa/holocen/dol/foto/4-a.jpg)

(źródło:www.mount.cad.pl/g/budowa/holocen/dol/foto/4-a.jpg)

Spły­wa­nie:

To pro­ces gra­wi­ta­cyj­nego prze­miesz­cza­nia się w dół  stoku  utwo­rów geo­lo­gicz­nych, w trak­cie któ­rego nastę­puje cał­ko­wita zmiana pier­wot­nej struk­tury prze­miesz­cza­ją­cych się utwo­rów poprzez roze­rwa­nie, a następ­nie upłyn­nie­nie, ze względu  na nasy­ce­nie wodą. W efek­cie powstają wydłu­żone formy skła­da­jące się z niszy spływu, strefy trans­portu,  któ­rej towa­rzy­szą cha­rak­te­ry­styczne odsypy boczne oraz strefy zło­że­nia w for­mie stoż­ków.

(źródło: www.fotosik.pl/showFullSize.php?id=1f04693241ca9031)

(źró­dło: www.fotosik.pl/showFullSize.php?id=1f04693241ca9031)

Speł­zy­wa­nie:

Jest to powolne prze­miesz­cza­nie się utwo­rów w dół stoku pole­ga­jące na defor­ma­cji pla­stycz­nej.

zdjecie-5

(źródło: http://bieszczady-chmiel-nad-sanem.blogspot.com/2011/03/beskid-niski-i-bieszczady-spezywanie.html)

(źró­dło: http://bieszczady-chmiel-nad-sanem.blogspot.com/2011/03/beskid-niski-i-bieszczady-spezywanie.html)

Osu­wa­nie:

To  pro­ces gra­wi­ta­cyj­nego prze­miesz­cza­nia się utwo­rów geo­lo­gicz­nych w dół stoku wzdłuż jed­nej lub kilku powierzchni, przy zerwa­niu cią­gło­ści z pod­ło­żem.

(źródło: http://echoforever.blox.pl/2007/12/Osuwiska-w-Alpach.html)

(źró­dło: http://echoforever.blox.pl/2007/12/Osuwiska-w-Alpach.html)

Osu­wa­nie nastę­puje wtedy, gdy prze­miesz­cza­jący się mate­riał, zacho­wu­jąc przy­naj­mniej czę­ściowo swoje pier­wotne upo­rząd­ko­wa­nie i spój­ność, pozo­staje w kon­tak­cie z pod­ło­żem, po któ­rym się prze­suwa w dół wzdłuż jed­nej lub kilku powierzchni.

2. Co to jest osu­wi­sko?

Osu­wi­sko jest to forma rzeźby powstała w wyniku prze­miesz­cze­nia mate­riału skal­nego w dół stoku wzdłuż  powierzchni pośli­zgu.

W kla­sycz­nej for­mie posiada:

  1. niszę osu­wi­skową z wyraźną skarpą osu­wi­skową,
  2. strefę trans­portu
  3. strefę aku­mu­la­cji w for­mie jęzora osu­wi­sko­wego z czo­łem.

Osu­wi­ska wystę­pują na nachy­lo­nych powierzch­niach (sto­kach i zbo­czach dolin) i zwią­zane są z zabu­rze­niem rów­no­wagi mas, wyni­ka­ją­cymi z roz­luź­nie­nia struk­tury (zwie­trze­nie), pod­cię­cia przez rzekę, prze­po­je­niem przez wodę opa­dową lub roz­to­pową (wzrost obcią­że­nia lub upłyn­nie­nie gruntu) lub też sztucz­nym pod­ko­pa­niem lub obcią­że­niem stoku. W regio­nach sej­smicz­nych mogą być wywo­łane trzę­sie­niami ziemi.

Osu­wi­sko jest więc formą powstałą w wyniku ruchów gra­wi­ta­cyj­nych, powo­du­ją­cych szyb­kie prze­miesz­cze­nie mas skal­nych zgod­nie z kie­run­kiem siły gra­wi­ta­cji, w wyniku któ­rych mate­riał na zbo­czach jest prze­miesz­czany z wyż­szych par­tii do niż­szych. Pręd­kość prze­miesz­cza­nia jest poję­ciem względ­nym od kilku minut do kil­ku­na­stu dni i dłu­żej (według: Klecz­kow­ski, 1955; Kli­ma­szew­ski, 1978; Książ­kie­wicz, 1979).

zdjecie-83. Czyn­niki wpły­wa­jące na powsta­nie oraz  roz­wój  osu­wi­ska?

CZYNNIKI BIERNE – PASYWNE (nie­zmienne w cza­sie)

To cechy (wła­ści­wo­ści) zbo­cza, które ist­nieją obiek­tyw­nie oraz są nie­zmienne w krót­kim i śred­nim hory­zon­cie cza­so­wym, np. ele­menty budowy geo­lo­gicz­nej,

geo­me­tria zbo­cza, itp.   (Zabu­ski i in., 1999)

 

  1. Lito­lo­gia
  2. Tek­to­nika
  3. Mor­fo­lo­gia :
    • eks­po­zy­cja zbo­cza
    • kształt zbo­cza
    • kąt nachy­le­nia zbo­cza
  4. Pokry­cie terenu
  5. Głę­bo­kość wystę­po­wa­nia wód pod­ziem­nych , itp.

 

 

CZYNNIKI ATYWNE (zmienne)

 

To zja­wi­ska i pro­cesy oddzia­łu­jące na zbo­cze z zewnątrz, o zmien­nej inten­syw­no­ści i sile dzia­ła­nia np. opady atmos­fe­ryczne, itp. ( Zabu­ski i in., 1999)

Natu­ralne (pocho­dzące od sił przy­rody):

  • opady atmos­fe­ryczne,
  • pod­cię­cie zbo­cza przez ciek wodny,
  • krą­że­nie wód pod­ziem­nych,
  • trzę­sie­nia ziemi, etc.

Sztuczne  (antro­po­ge­niczne):

  • waha­nia wody w sztucz­nych zbior­ni­kach wod­nych,
  • obcią­ża­nie sto­ków przez zabu­dowę,
  • zmiany szaty roślin­nej np. wyle­sia­nie sto­ków,
  • drga­nia wywo­łane przez roboty strza­łowe
  • inten­sywny ruch kołowy, etc.

To czego tak naprawdę się oba­wiamy to współ­od­dzia­ły­wa­nia wyżej wymie­nio­nych czyn­ni­ków z czyn­ni­kami aktyw­nymi tj. możemy je podzie­lić na natu­ralne i sztuczne tj: ( wg. Zabu­ski i in. )

Ponie­waż  w dogod­nych warun­kach czyn­niki aktywne sta­no­wią swego rodzaju impuls, który może spo­wo­do­wać utwo­rze­nie lub uak­tyw­nie­nie osu­wi­ska.

4. Kla­sy­fi­ka­cja osu­wisk

Kla­sy­fi­ka­cja ze względu na kie­ru­nek roz­woju: (Paw­łow A. P., 1903)

  • Delap­sywne – (od łac. dela­bor – spły­wać, zsu­wać się )

Ruch zaczyna się w dol­nej czę­ści zbo­cza poprzez usu­nie­cie pod­pory, roz­sze­rza się ku górze , ześli­zgi­wa­nie lub spły­wa­nie obej­muje zwy­kle tylko pokrywę zwie­trze­liny i ogra­ni­cza się do dol­nej czę­ści zbo­cza.

  • Detru­zywne — (od łac. detru­dere — zepchnąć , strą­cić)

Ruch zaczyna się w gór­nej czę­ści albo roz­wija się od miej­sca w któ­rym powstał ( szybko w górę), a póź­niej prze­cho­dzi w dół ; obej­muje on zwy­kle całość zbo­cza, się­ga­jąc daleko głąb  mas skal­nych. Posta­nie tych osu­wisk  zwią­zane jest z naci­skiem mas z góry na niżej poło­żone czę­ści zbo­cza;

Kla­sy­fi­ka­cja według  stop­nia aktyw­no­ści (wg. Gra­bow­ski i in., 2008):

  1. Aktywne ( to osu­wi­sko będące w cią­głym ruchu, albo takie któ­rego objawy aktyw­no­ści miały miej­sce pod­czas reje­stra­cji  albo gdy ruch miał miej­sce w ciągu 5 ostat­nich lat)
  2. Aktywne okre­sowo ( osu­wi­sko w obrę­bie któ­rego objawy aktyw­no­ści wystę­po­wały w nie­re­gu­lar­nych odstę­pach czasu w ciągu ostat­nich 5 — 50 lat)
  3. Nie­ak­tywne (osu­wi­sko w obrę­bie któ­rego nie obser­wo­wano i nie udo­ku­men­to­wano obja­wów aktyw­no­ści w ciągu co naj­mniej ostat­nich 50 lar, usta­bi­li­zo­wane)

Kla­sy­fi­ka­cja ze względu na rodzaj mate­riału, w któ­rym roz­wi­nęło się osu­wi­sko:

Grun­towe (Ziemne)

To osu­wi­sko roz­wi­nięte w ska­łach nie­skon­so­li­do­wa­nych, gdzie domi­nują utwory drob­no­ziar­ni­ste (pia­sek, pył, ił).  W Instruk­cji zali­cza się tu osady czwar­to­rzę­dowe, iły neo­geń­skie i utwory antro­po­ge­niczne.

Zwie­trze­liny w pod­łoży skal­nym ( Zwie­trze­li­nowe)

To osu­wi­sko roz­wi­nięte w utwo­rach nie­skon­so­li­do­wa­nych, pocho­dzą­cych  głów­nie z wie­trze­nia skał lub wzdłuż ich kon­taktu z lita skałą.

Skalne ( okre­ślane są tez jako struk­tu­ralne)

osu­wi­sko roz­wi­nięte w obrę­bie skał zwię­złych, gdzie udział zwie­trze­liny jest nie­wielki.

Skalno– zwie­trze­li­nowe

osu­wi­sko obej­mu­jące skały zwię­złe z pokrywą zwie­trze­li­nową  o podob­nym udziale pro­cen­to­wym skał  i zwie­trze­liny.

Mie­szane

To osu­wi­sko, które roz­wi­nęło się na róż­nych rodza­jach pod­łoża, obej­mu­jące skały i nasypy antro­po­ge­niczne.

Kla­sy­fi­ka­cja ze względu na spo­sób prze­miesz­cza­nia mate­riału

OSUWISKO ROTACYJNE, ZSUW ROTACYJNY – osu­wi­sko powstałe w wyniku

prze­miesz­cza­nia utwo­rów w dół stoku po powierzchni cylin­drycz­nej, przy czym

zsu­wa­jące się masy skalne ule­gają obro­towi (rota­cji).

OSUWISKO TRANSLACYJNE, ZSUW TRANSLACYJNY – osu­wi­sko powstałe

w wyniku prze­miesz­cza­nia utwo­rów w dół stoku, po powierzchni będą­cej nachy­loną

płasz­czy­zną.

Kla­sy­fi­ka­cja w sto­sunku do formy rzeźby:

  1. sto­kowe
  2. zbo­czowe
  3. sto­kowo– zbo­czowe
  4. w lejach źró­dło­wych (dolinne)
  5. kli­fowe
  6. pod­mor­skie

Kla­sy­fi­ka­cja zależ­nie od szyb­ko­ści prze­miesz­cza­nia:

    1. Eks­tre­mal­nie szyb­kie > 3 m/s
    2. Bar­dzo szyb­kie > 3 m/min
    3. Szyb­kie 1,5 m / dzień
    4. Śred­nie  1,5 m/ mie­siąc
    5. Powolne 1,5 m / rok
    6. Bar­dzo powolne 0,6 mm/ rok

 

Kla­sy­fi­ka­cja ze względu na kie­ru­nek prze­miesz­cze­nia mate­riału skal­nego w sto­sunku do poło­że­nia warstw w pod­łożu osu­wi­ska:

Ase­kwentne

Osu­wi­sko ase­kwentne powstaje w wyniku ruchu z obro­tem w jed­no­rod­nych i nie­za­bu­rzo­nych utwo­rach (np. iłach, gli­nach, les­sach, pia­skach).

zdjecie-9Powstało ze ścię­cia w jed­no­rod­nych i nie­za­bu­rzo­nych utwo­rach  (np. iłach, gli­nach, les­sach, pia­skach).

Kon­se­kwentne są to osu­wi­ska, któ­rych powierzch­nie pośli­zgu są zgodne z powierzch­nią natu­ralną ist­nie­jącą w budo­wie geo­lo­gicz­nej zbo­cza, np. z płasz­czy­zną war­stwo­wa­nia,

 

zdjecie-10

Inse­kwentne

Osu­wi­sko inse­kwentne jest osu­wi­skiem powsta­łym sko­śnie do prze­biegu powierzchni war­stwo­wa­nia, uła­wi­ce­nia itp. W obrę­bie tego typu doko­nano dal­szego podziału na osu­wi­ska obse­kwentne i sub­se­kwentne.

zdjecie-11Obse­kwentne

Powstało w wyniku prze­miesz­cze­nia mas skal­nych, które zacho­dzi poprzecz­nie do biegu warstw to przy­pa­dek o. inse­kwent­nego!!!!

W obrę­bie osu­wisk typu insekw doko­nano dal­szego podziału na osu­wi­ska obse­kwentne i sub­se­kwentne. Osu­wi­sko obse­kwentne powstaje w wyniku prze­miesz­cze­nia mate­riału w poprzek czo­ło­wych powierzchni ławic w kie­runku prze­ciw­nym do kie­runku ich zapa­da­nia.

 

Sub­se­kwentne

W obrę­bie osu­wisk typu insekw. doko­nano dal­szego podziału na osu­wi­ska obse­kwentne i sub­se­kwentne. Osu­wi­sko sub­se­kwentne jest wyni­kiem prze­miesz­cze­nia w kie­runku zgod­nym biegu ławic.

Zło­żone

Osu­wi­sko, w któ­rym prze­miesz­cza­nie mas skal­nych zacho­dzi na pod­łożu o róż­nej kon­fi­gu­ra­cji układu warstw, zwłasz­cza w obsza­rach o skom­pli­ko­wa­nej tek­to­nice i zmien­nym uło­że­niu warstw, zwią­za­nych np. z usko­kami, stre­fami nasu­nięć lub zabu­rzeń gla­ci­tek­to­nicz­nych; L.Bobera, 1984– zsuw skom­pli­ko­wany.

 

WYSTĘPOWANIE OSUWISK W POLSCE

Czym jest Sys­tem Osłony Prze­ciw­o­su­wi­sko­wej SOPO ?

(http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/SOPO/)

(http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/SOPO/)

Sys­tem Osłony Prze­ciw­o­su­wi­sko­wej jest Pro­jek­tem o zna­cze­niu ogól­no­pań­stwo­wym, który jest reali­zo­wany w kilku eta­pach. Jego pod­sta­wo­wym celem jest roz­po­zna­nie i udo­ku­men­to­wa­nie wszyst­kich osu­wisk oraz tere­nów poten­cjal­nie zagro­żo­nych ruchami maso­wymi w Pol­sce oraz zało­że­nie sys­temu moni­to­ringu wgłęb­nego i powierzch­nio­wego na 61 wybra­nych osu­wi­skach.

Sta­nowi to punkt wyj­ścia do two­rze­nia map podat­no­ści osu­wi­sko­wej a w dal­szym eta­pie – opra­co­wa­nia sys­temu pro­gno­zo­wa­nia, oceny i reduk­cji ryzyka osu­wi­sko­wego w Pol­sce, czyli w ogra­ni­cze­niu w znacz­nym stop­niu szkód i znisz­czeń wywo­ła­nych roz­wo­jem osu­wisk.

Pro­jekt ma także za zada­nie wspo­ma­ga­nie władz lokal­nych w wypeł­nia­niu obo­wiąz­ków doty­czą­cych pro­ble­ma­tyki ruchów maso­wych wyni­ka­ją­cych z odpo­wied­nich ustaw i roz­po­rzą­dzeń.

Jest to obec­nie jeden z naj­waż­niej­szych pro­jek­tów geo­lo­gicz­nych reali­zo­wa­nych w Mini­ster­stwie Śro­do­wi­ska, któ­rego wyniki będą miały duży wpływ na gospo­darkę i finanse pań­stwa pol­skiego z jed­nej strony, a z dru­giej – na aspekty spo­łeczno – eko­no­miczne.

Pro­jekt zakłada reali­za­cję eta­pową:

  1. Etap I 2006–2008

Kar­to­wa­nie pilo­ta­żowe osu­wisk wraz z wyzna­cze­niem obsza­rów ich wystę­po­wa­nia w Pol­sce

  1. Etap II 2008–2015

Kar­to­wa­nie i wyko­ny­wa­nie map osu­wisk i tere­nów zagro­żo­nych ruchami maso­wymi dla obszaru Kar­pat Pol­skich (75% powierzchni) oraz moni­to­ro­wa­nie wybra­nych osu­wisk w Kar­pa­tach

  1. Etap III 2015–2023

Kar­to­wa­nie i wyko­ny­wa­nie map osu­wisk i tere­nów zagro­żo­nych ruchami maso­wymi dla obszaru kar­pat pol­skich (25% powierzchni) oraz moni­to­ro­wa­nie wybra­nych osu­wisk w Kar­pa­tach.

  1. Etap IV 2023-?

Kar­to­wa­nie i wyko­ny­wa­nie map osu­wisk i tere­nów zagro­żo­nych ruchami maso­wymi dla obszaru Pol­ski po zakar­pac­kiej oraz moni­to­ro­wa­nie wybra­nych osu­wisk poza Kar­pa­tami.

Przy­kła­dowe mapy z sys­temu SOPO:

zdjecie-14 zdjecie-13

Stan prac na inte­rak­tyw­nej mapie:( http://m.bazagis.pgi.gov.pl/cbdg/#/main?config=id_siavs7rey3 )

zdjecie-15

MONITORING:

W ramach Pro­jektu SOPO zało­żono sys­tem moni­to­ringu powierzch­nio­wego lub wgłęb­nego na 61 wyty­po­wa­nych osu­wi­skach. Kom­plek­sowe prace zwią­zane z insta­la­cją takiego sys­temu na 1 osu­wi­sku obej­mują:

  • prze­gląd spo­so­bów moni­to­ro­wa­nia osu­wisk w celu wybra­nia spo­sobu opty­mal­nego;
  • spo­rzą­dze­nie pro­jektu robót geo­lo­gicz­nych;
  • wyko­na­nie prac geo­de­zyj­nych w celu zało­że­nia sieci punk­tów moni­to­ringu powierzch­nio­wego;
  • wyko­na­nie wier­ceń wraz z zało­że­niem kolumn rur inkli­no­me­trycz­nych i pie­zo­me­trów dla moni­to­ringu wgłęb­nego
  • wyko­na­nie prac geo­fi­zycz­nych;
  • nad­zór geo­lo­giczny nad pra­cami wiert­ni­czymi i geo­fi­zycz­nymi, wyzna­cze­nie ele­men­tów rzeźby wewnątrz­o­su­wi­sko­wej, opis pro­fili otwo­rów wiert­ni­czych, pobie­ra­nie pró­bek do badań
  • wyko­na­nie ana­liz geo­lo­giczno – inży­nier­skich i geo­tech­nicz­nych oraz ewen­tu­al­nie pale­on­to­lo­gicz­nych i radio­me­trycz­nych w celu uzy­ska­nia peł­nej cha­rak­te­ry­styki geologiczno-inżynierskiej kolu­wium oraz skał pod­łoża osu­wi­ska
  • spo­rzą­dze­nie ope­ratu powy­ko­naw­czego (doku­men­ta­cji koń­co­wej) i póź­niej­szych rapor­tów rocz­nych;
  • wyko­na­nie serii pomia­rów moni­to­rin­go­wych (inkli­no­me­trycz­nych i pie­zo­me­trycz­nych oraz GPS lub geo­de­zja kla­syczna) w okre­sie roku w celu roz­po­zna­nia i udo­ku­men­to­wa­nia dyna­miki prze­miesz­czeń powierzch­nio­wych i wgłęb­nych.

Doku­men­ta­cje wraz z załącz­ni­kami udo­stęp­niane są rów­nież w apli­ka­cji SOPO. (Po wej­ściu do apli­ka­cji należy z menu wybrać opcję Prze­glą­da­nie wyni­ków moni­to­ringu).

Loka­li­za­cja moni­to­ro­wa­nych osu­wisk kar­pac­kich wraz z ich aktyw­no­ścią – stan na 06.2016.

zdjecie-16

Wię­cej szcze­gó­ło­wych infor­ma­cji na temat moni­to­ringu osu­wisk – na stro­nie Oddziału Kar­pac­kiego.

LITERATURA:

  • Zabu­ski L., Thiel K., Bober L., 1999 — Osu­wi­ska we fli­szu Kar­pat pol­skich. Geo­lo­gia — mode­lo­wa­nie — obli­cze­nia sta­tecz­no­ści. Bud. Wod. PAN, Gdańsk s. 171,
  • Mar­gie­lew­ski W., Urban J.; Jaski­nia szcze­li­nowa Dia­bla Dziura w Bukowcu (Pogó­rze Roz­now­skie), Kar­paty Zewnetrzne) jako ini­cjalne sta­dium roz­woju gle­bo­kich osu­wisk w Kar­pa­tach fli­szo­wych; 2004; [w:] Prze­glad Geo­lo­giczny, vol. 52, nr 12]
  • Poli­tech­nika Poznań­ska Insty­tut Inży­nie­rii Lądo­wej Zakład Geo­tech­niki i Geo­lo­gii Inży­nier­skiej mgr inż. Nata­lia Bejga, Sta­tecz­ność skarp i zbo­czy Mecha­nika grun­tów i fun­da­men­to­wa­nie, ćwi­cze­nia pro­jek­towe
  • http://www.pgi.gov.pl/

 

Auto­rzy:

Monika Popła­wiec

Bar­bara Gąsior

About the Author

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »