16
STY
2017

Zarząd Województwa przyjął projekt uchwały antysmogowej

Jakość powie­trza w stycz­niu w więk­szo­ści miast Pol­ski była fatalna– Nowy Rok przy­wi­tał nas duszą­cym smo­giem. Siar­czy­sty mróz, który skuł połu­dniową Pol­skę, wpły­nął na inten­syw­ność pale­nia w pie­cach i zmu­sił wielu miesz­kań­ców naszego woje­wódz­twa do pale­nia w piecu czym tylko się da.  W domo­wych pale­ni­skach (pie­cach, komin­kach) spa­lany był węgiel złej jako­ści, ale nie­stety także… śmieci, opony, pam­persy, buty…

1a1f1g

Według naj­now­szych badań, aż 94% sub­stan­cji rako­twór­czych pocho­dzi z naszych domów… za jedy­nie 6% odpo­wia­dają zakłady prze­my­słowe i trans­port. „ Zanie­czysz­cze­nia powie­trza skra­cają życie o ok. 20%. Według Mię­dzy­na­ro­do­wej Orga­ni­za­cji Zdro­wia wdy­cha­niu pyłów zawie­szo­nych można przy­pi­sać 8% zgo­nów z powodu nowo­two­rów płuc, 5% zgo­nów z powodu cho­rób układu krą­że­nia oraz 3% zgo­nów z powodu róż­nego rodzaju infek­cji odde­cho­wych. Wzrost zanie­czysz­cze­nia powie­trza pyłem zwięk­sza liczbę przy­pad­ków chro­nicz­nego kaszlu, prze­wle­kłego zapa­le­nia oskrzeli, nie­wy­dol­no­ści płuc, astmy i innych”.

Aktu­al­nie jakość powie­trza w naszym woje­wódz­twie nieco się popra­wiła, jed­nakże aby cie­szyć się czy­stym powie­trzem musimy pod­jąć zde­cy­do­wane kroki.

12 stycz­nia Zarząd Woje­wódz­twa Ślą­skiego przy­jął pro­jekt uchwały anty­smo­go­wej. Zgod­nie z pro­jek­tem  od wrze­śnia 2017 roku w woje­wódz­twie ślą­skim  ma obo­wią­zy­wać zakaz sto­so­wa­nia paliw złej jako­ści. Do takich paliw zali­czono węgiel bru­natny, muł, flu­to­kon­cen­traty, wil­gotne drewno.

W cza­sie kon­fe­ren­cji Mar­sza­łek Woj­ciech Saługa mówił: „Trak­tu­jemy ten pro­blem prio­ry­te­towo. Chcemy od przy­szłego sezonu grzew­czego zaka­zać pale­nia mułem i pali­wami złej jako­ści, i dopro­wa­dzić do wymiany sta­rych kotłów na nowe w ciągu naj­bliż­szych 10 lat. Smog wróci, dla­tego ape­lu­jemy do rządu o wpro­wa­dze­nie takich roz­wią­zań w skali kraju, potrzebne będą sku­teczne kon­trole sto­so­wa­nia prze­pi­sów w tym zakre­sie”.

Użyt­kow­nicy urzą­dzeń powy­żej 10 lat od daty pro­duk­cji będą je musieli wymie­nić na klasę 5 do końca 2021 roku. Ci, któ­rzy użyt­kują kotły od 5–10 lat, powinni wymie­nić je do końca 2023 roku, a użyt­kow­nicy naj­młod­szych kotłów mają czas do końca 2025 roku. Na rynku są sto­so­wane rów­nież kotły klasy 3 i 4. Ze względu na to, że do roku 2016 wymiana na takie kotły była dofi­nan­so­wy­wana, gra­niczną datę ich obo­wiąz­ko­wej wymiany na klasę 5 wydłuża się do końca roku 2027. Co istotne, każdy, kto buduje nowy dom i zamie­rza ogrze­wać go węglem lub drew­nem, ma obo­wią­zek zain­sta­lo­wać kocioł klasy 5.Ta regu­la­cja będzie miała zasto­so­wa­nie po 12 mie­sią­cach od dnia wej­ścia w życie uchwały anty­smo­go­wej”  Od 16 stycz­nia 2017 do 6 lutego 2017 oma­wiany pro­jekt został skie­ro­wany do kon­sul­ta­cji spo­łecz­nych. Zachę­camy do zapo­zna­nia się  jego tre­ścią.

4

Nie dopusz­czajmy do sytu­acji, kiedy stę­że­nie szko­dli­wych pyłów po raz kolejny będzie więk­szy niż w Peki­nie. Anga­żujmy się w spo­łeczne ini­cja­tywny i cieszmy się czyst­szym powie­trzem.

Źró­dła:

http://dzienniknaukowy.pl/nauka-w-polsce/smog-dusi-polske/

http://www.slaskie.pl/strona_n.php?jezyk=pl&grupa=3&dzi=1480493499&id_menu=680

http://www.slaskie.pl/strona_n.php?jezyk=pl&grupa=10&art=8703

http://katowice.naszemiasto.pl/tag/smog-na-slasku.html

 

 „(pro­jekt)”

http://bip.slaskie.pl/index.php?grupa=40&id=85433&dzi=&id_menu=202

 

Uchwała Nr /……/……./2017

Sej­miku Woje­wódz­twa Ślą­skiego

z dnia ………………… 2017 roku

 w spra­wie:

wpro­wa­dze­nia na obsza­rze woje­wódz­twa ślą­skiego ogra­ni­czeń w zakre­sie eks­plo­ata­cji insta­la­cji, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw

 Na pod­sta­wie art. 18 pkt 1 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samo­rzą­dzie woje­wódz­twa (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 486 z późn. zm.) oraz art. 96 ustawy z dnia 27 kwiet­nia 2001 r. — Prawo ochrony śro­do­wi­ska (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 672 z późn. zm.), Sej­mik Woje­wódz­twa Ślą­skiego uchwala, co nastę­puje:

1.

W celu zapo­bie­że­nia nega­tyw­nemu oddzia­ły­wa­niu na zdro­wie ludzi i na śro­do­wi­sko, w gra­ni­cach admi­ni­stra­cyj­nych woje­wódz­twa ślą­skiego wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia i zakazy obej­mu­jące cały rok kalen­da­rzowy okre­ślone niniej­szą uchwałą.

2.

Rodzaje insta­la­cji, dla któ­rych wpro­wa­dza się niniej­szą uchwałą ogra­ni­cze­nia w zakre­sie ich eks­plo­ata­cji, to insta­la­cje, w któ­rych — w celu ogrze­wa­nia obiek­tów budow­la­nych, przy­go­to­wy­wa­nia cie­płej wody użyt­ko­wej lub przy­go­to­wy­wa­nia posił­ków — nastę­puje spa­la­nie paliw sta­łych w rozu­mie­niu art. 2 pkt 4a ustawy z dnia 25 sierp­nia 2006r.
o sys­te­mie moni­to­ro­wa­nia i kon­tro­lo­wa­nia jako­ści paliw (t.j. Dz. U. 2014 r. poz. 1728 z późn. zm.), w szcze­gól­no­ści kocioł i piec za wyjąt­kiem komin­ków, jeżeli:

  • dostar­czają cie­pło do sys­temu cen­tral­nego ogrze­wa­nia lub
  • wydzie­lają cie­pło lub
  • wydzie­lają cie­pło i prze­no­szą je do innego nośnika.

3.

Pod­mio­tami, dla któ­rych wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia i zakazy są pod­mioty eks­plo­atu­jące insta­la­cje wska­zane w § 2.

4.

W insta­la­cjach wska­za­nych w § 2 dopusz­cza się sto­so­wa­nie paliwa sta­łego, pod warun­kiem:

  • braku tech­nicz­nych lub eko­no­micz­nych moż­li­wo­ści pod­łą­cze­nia obiektu budow­la­nego do sieci cie­płow­ni­czej cen­tral­nej lub sieci gazo­wej,
  • spa­la­nia paliwa w insta­la­cjach z auto­ma­tycz­nym spo­so­bem zasi­la­nia paliwa bez rusztu awa­ryj­nego, które speł­niają mini­mum stan­dard emi­syjny zgodny z 5 klasą pod wzglę­dem gra­nicz­nych war­to­ści emi­sji zanie­czysz­czeń normy PN-EN 303–5:2012 dla urzą­dzeń z auto­ma­tycz­nym spo­so­bem zasi­la­nia pali­wem, co potwier­dza się zaświad­cze­niem wyda­nym przez jed­nostkę posia­da­jącą w tym zakre­sie akre­dy­ta­cję Pol­skiego Cen­trum Akre­dy­ta­cji, lub innej jed­nostki akre­dy­tu­ją­cej w Euro­pie, będą­cej sygna­ta­riu­szem wie­lo­stron­nego poro­zu­mie­nia o wza­jem­nym uzna­wa­niu akre­dy­ta­cji EA (Euro­pean
    co-operation for Accre­di­ta­tion).

5.

W insta­la­cjach wska­za­nych w § 2 zaka­zuje się sto­so­wa­nia:

1)      węgla bru­nat­nego oraz paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z wyko­rzy­sta­niem tego węgla,

2)      mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów węglo­wych, tj. paliw o uziar­nie­niu mniej­szym niż 3mm,

3) paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z wyko­rzy­sta­niem mułów lub flo­to­kon­cen­tra­tów węglo­wych,

4)      paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z węgla kamien­nego, w któ­rych zawar­tość frak­cji
o uziar­nie­niu mniej­szym niż 3mm jest więk­sza niż 15%,

5)      drewna, któ­rego wil­got­ność w sta­nie robo­czym prze­kra­cza 20%.

 6.

Dopusz­cza się mon­taż insta­la­cji na paliwa stałe w obiek­tach budow­la­nych, któ­rych budowa nie została zakoń­czona lub dla któ­rych nie uzy­skano pozwo­le­nia na użyt­ko­wa­nie, pod warun­kiem speł­nie­nia przez te insta­la­cje wymo­gów okre­ślo­nych w § 4.

7.

Dla pod­mio­tów, o któ­rych mowa w § 3, eks­plo­atu­ją­cych kotły bez rusztu awa­ryj­nego, mini­mum 3 klasy pod wzglę­dem gra­nicz­nych war­to­ści emi­sji zanie­czysz­czeń według normy PN-EN 303–5:2012, co potwier­dza się zaświad­cze­niem wyda­nym przez jed­nostkę posia­da­jącą w tym zakre­sie akre­dy­ta­cję Pol­skiego Cen­trum Akre­dy­ta­cji lub innej jed­nostki akre­dy­tu­ją­cej w Euro­pie, będą­cej sygna­ta­riu­szem wie­lo­stron­nego poro­zu­mie­nia o wza­jem­nym uzna­wa­niu akre­dy­ta­cji EA (Euro­pean co-operation for Accre­di­ta­tion), obo­wią­zek użyt­ko­wa­nia kotła speł­nia­ją­cego stan­dard emi­syjny kotła klasy 5 ma zasto­so­wa­nie od dnia 1 stycz­nia 2028 roku.

 8.

Wyko­na­nie uchwały powie­rza się Zarzą­dowi Woje­wódz­twa Ślą­skiego.

9.

Uchwała pod­lega ogło­sze­niu w Dzien­niku Urzę­do­wym Woje­wódz­twa Ślą­skiego i wcho­dzi
w życie z dniem 1 wrze­śnia 2017 roku, za wyjąt­kiem:

1)      § 4 pkt 2, który w odnie­sie­niu do insta­la­cji wska­za­nych w § 2 i eks­plo­ato­wa­nych
w okre­sie:

  1. a) 10 lat od daty pro­duk­cji lub nie­po­sia­da­ją­cych tabliczki zna­mio­no­wej, wcho­dzi w życie z dniem 1 stycz­nia 2022r.,
  2. b) od 5 do 10 lat od daty pro­duk­cji, wcho­dzi w życie z dniem 1 stycz­nia 2024r.,
  3. c) poni­żej 5 lat od daty pro­duk­cji, wcho­dzi w życie z dniem 1 stycz­nia 2026r.,

2)      § 6, który wcho­dzi w życie z dniem 1 wrze­śnia 2018 roku.

 

UZASADNIENIE

 

W celu zapo­bie­że­nia nega­tyw­nemu oddzia­ły­wa­niu na zdro­wie ludzi i śro­do­wi­sko oraz kie­ru­jąc się zasadą pra­wo­rząd­no­ści oraz zasadą inte­resu publicz­nego, Sej­mik Woje­wódz­twa Ślą­skiego posta­na­wia wpro­wa­dzić ogra­ni­cze­nia i zakazy w zakre­sie eks­plo­ata­cji insta­la­cji, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw. Moż­li­wość taką prze­wi­duje art. 96 ustawy z dnia 27 kwiet­nia 2001 r. — Prawo ochrony śro­do­wi­ska (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 672 z późn. zm.), zwaną dalej POŚ.

Coroczne oceny jako­ści powie­trza na tere­nie woje­wódz­twa ślą­skiego wyko­ny­wane przez Woje­wódzki Inspek­to­rat Ochrony Śro­do­wi­ska w Kato­wi­cach wska­zują na bar­dzo zły stan jako­ści powie­trza w woje­wódz­twie ze względu na prze­kro­cze­nia pozio­mów dopusz­czal­nych pyłu PM10, pyłu PM2,5 oraz poziomu doce­lo­wego benzo(a)pirenu. Liczba dni z prze­kro­czoną normą dobową dla pyłu zawie­szo­nego PM10 wyno­siła od 16 do 117 dni w 2015 roku w poszcze­gól­nych obsza­rach zabu­dowy miesz­ka­nio­wej woje­wódz­twa ślą­skiego, nato­miast doce­lowe poziomy stę­żeń benzo(a)pirenu prze­kra­czane były nawet 11-krotnie.

Dyrek­tywa Par­la­mentu Euro­pej­skiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w spra­wie jako­ści powie­trza i czyst­szego powie­trza dla Europy (CAFE) zobo­wią­zuje pań­stwa człon­kow­skie, aby stę­że­nia dopusz­czalne pyłu PM10 były osią­gnięte od 2005 r., pyłu PM2,5 od 2015 r., a bar­dziej restryk­cyjne normy od 2020 r. Ponadto zgod­nie z Dyrek­tywą 2004/107/WE Par­la­mentu Euro­pej­skiego i Rady z dnia 15 grud­nia 2004 r. w spra­wie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wie­lo­pier­ście­nio­wych węglo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych w ota­cza­ją­cym powie­trzu war­tość doce­lowa stę­że­nia benzo(a)pirenu powinna być osią­gnięta od 2013 r. Okre­ślone tymi dyrek­ty­wami war­to­ści oraz ter­miny ich osią­gnię­cia, trans­po­nuje do pol­skiego porządku praw­nego roz­po­rzą­dze­nie Mini­stra Śro­do­wi­ska z dnia 24 sierp­nia 2012 r. w spra­wie pozio­mów nie­któ­rych sub­stan­cji w powie­trzu (Dz. U z 2012 r. poz. 1031).

Wyniki ze sta­cji pomia­ro­wych jako­ści powie­trza wska­zują na zna­cząco wyż­sze stę­że­nia zanie­czysz­czeń w sezo­nie grzew­czym, tj. w okre­sie paź­dzier­nik – marzec, niż w pozo­sta­łej czę­ści roku. Dla przy­kładu stę­że­nia pyłów PM2,5 w sezo­nie zimo­wym są od 100% do 170% wyż­sze niż w sezo­nie let­nim. Jak wska­zują ana­lizy wiel­ko­ści emi­sji wyko­nane w ramach Pro­gramu ochrony powie­trza dla terenu woje­wódz­twa ślą­skiego z 2014 r. naj­więk­szy wpływ na jakość powie­trza mają źró­dła powierzch­niowe, obej­mu­jące głów­nie indy­wi­du­alne źró­dła spa­la­nia z sek­tora komunalno-bytowego oraz sek­tora usłu­go­wego. Spo­śród wszyst­kich źró­deł na obsza­rze woje­wódz­twa ślą­skiego gene­ru­ją­cych emi­sje zanie­czysz­czeń do powie­trza, indy­wi­du­alne urzą­dze­nia grzew­cze na paliwa stałe powo­dują ponad 51% cał­ko­wi­tej emi­sji pyłu PM10, bli­sko 44% cał­ko­wi­tej emi­sji pyłu PM2,5 oraz 94% emi­sji benzo(a)pirenu [1]. Tak duże udziały indy­wi­du­al­nych urzą­dzeń grzew­czych w cał­ko­wi­tej emi­sji do powie­trza wyni­kają z dwóch pod­sta­wo­wych powo­dów – użyt­ko­wa­nia kotłów, czy pie­ców węglo­wych o niskiej efek­tyw­no­ści ener­ge­tycz­nej, nie­speł­nia­ją­cych żad­nych norm emi­syj­nych oraz spa­la­nia w nich paliw nie­speł­nia­ją­cych para­me­trów, jakie powinny posia­dać paliwa nisko­emi­syjne, czy spa­la­nia odpa­dów róż­nego pocho­dze­nia.

Według danych Głów­nego Urzędu Sta­ty­stycz­nego [2] w roku 2002 sza­cun­kowa liczba pie­ców na paliwa stałe na obsza­rze woje­wódz­twa ślą­skiego wyno­siła ponad 285 000, nato­miast kotłów na paliwa stałe osza­co­wano na ponad 400 000. Należy liczyć się z tym, że liczby te na prze­strzeni kil­ku­na­stu lat ule­gły zmia­nie. W celach sza­cun­ko­wych na potrzeby niniej­szego uza­sad­nie­nia przy­jęto, w opar­ciu o bada­nia sta­ty­styczne prze­pro­wa­dzone w roku 2012 przez Główny Urząd Sta­ty­styczny doty­czące m.in. rodzaju użyt­ko­wa­nych urzą­dzeń grzew­czych w gospo­dar­stwach domo­wych [3], że liczba pie­ców opa­la­nych pali­wem sta­łym zmniej­szyła się o około 10%, nato­miast przy­było kotłów o około 8%. Uwzględ­niono także kuch­nie węglowe wyko­rzy­sty­wane do przy­go­to­wa­nia posił­ków zakła­da­jąc, że około 9% gospo­darstw domo­wych użyt­kuje jesz­cze ten typ urzą­dze­nia. Posił­ku­jąc się danymi opra­co­wa­nymi przez Insty­tut Eko­lo­gii Tere­nów Uprze­my­sło­wio­nych w ramach pro­jektu badaw­czego, przy­jęto, że 70% eks­plo­ato­wa­nych kotłów na tere­nie woje­wódz­twa sta­no­wią kotły sta­rego typu, a pozo­stałe 30% to kotły nowego typu – komo­rowe i auto­ma­tyczne [4]. W celu osza­co­wa­nia emi­sji pyłu z poje­dyn­czego kotła węglo­wego nie­speł­nia­ją­cego żad­nych norm emi­syj­nych, w ślad za opra­co­wa­niem insty­tutu przy­jęto war­tość wskaź­nika emi­sji opty­mal­nie dobra­nego do tego typu urzą­dze­nia. Zakła­da­jąc, że śred­nie zapo­trze­bo­wa­nie na cie­pło dla domu wynosi 23GJ (obli­cze­nia wła­sne, w któ­rych przy­jęto powierzch­nię miesz­ka­nia równą 40m2, śred­nie straty cie­pła i śred­nią dla obszaru Pol­ski liczbę stopnio-godzin w opar­ciu o dane z opra­co­wa­nia [4]), a spraw­ność urzą­dze­nia jest na pozio­mie 55%, roczna emi­sja pyłu będzie rzędu 19 kg/rok. Przy zało­że­niu, że kotłów tego typu oraz pie­ców grzew­czych jest w sumie ponad 560000, emi­sja pyłu będzie wyno­siła około 10838 t/rok. Dla porów­na­nia sza­cun­kowa wiel­kość emi­sji dla kotła węglo­wego z auto­ma­tycz­nym ste­ro­wa­niem wynosi 1,9 kg/rok. Jeśli by zało­żyć, że wszyst­kie kotły i piece wymie­niono na kotły retor­towe, łączna wiel­kość emi­sji wynio­słaby około 1100 t/rok.

Z raportu Świa­to­wej Orga­ni­za­cji Zdro­wia „Ambient Air Pol­lu­tion Data­base 2016” wynika, że 33 z 50 naj­bar­dziej zanie­czysz­czo­nych miast Unii Euro­pej­skiej znaj­duje się w Pol­sce, z czego aż 10 leży w woje­wódz­twie ślą­skim. Nato­miast raport Świa­to­wej Orga­ni­za­cji Zdro­wia z 2015 r. „Eco­no­mic cost of the health impact of air pol­lu­tion in Europe” wyka­zuje, że w 2010 roku zanie­czysz­cze­nia powie­trza w Pol­sce przy­czy­niły się do śmierci 48 544 Pola­ków, co z kolei wyge­ne­ro­wało koszty w wyso­ko­ści 101, 826 mld dola­rów. Sza­cuje się, że zanie­czysz­cze­nie powie­trza pyłem zawie­szo­nym PM2,5 odpo­wiada za bli­sko 0,5 mln przed­wcze­snych zgo­nów w Euro­pie (ponad 400 tys. w 28 kra­jach UE), w tym za bli­sko 80% zgo­nów spo­wo­do­wa­nych cho­ro­bami układu odde­cho­wego i rakiem płuc [5, 6, 7]. Naj­now­sze dane wska­zują, że w Pol­sce w 2012 roku liczba zgo­nów z powodu ostrych cho­rób dol­nych dróg odde­cho­wych wyno­siła 12, prze­wle­kłej obtu­ra­cyj­nej cho­roby płuc (POChP) – 483, raka płuc – 5 731, cho­roby nie­do­krwien­nej serca – 11 987; udaru – 8 376, co w sumie daje 26 589 zgo­nów, do któ­rych mogły przy­czy­nić się zanie­czysz­cze­nia powie­trza. Ponadto w 2012 roku liczba utra­co­nych lat życia z powodu ostrych cho­rób dol­nych dróg odde­cho­wych wynosi 1 089 lat, POChP – 8 840 lat, raka płuc – 144 742 lata, cho­roby nie­do­krwien­nej serca – 247 551 lat, udaru – 157 769 lat, co łącz­nie daje 559 991 stra­co­nych lat życia [8].

Według ana­liz Świa­to­wej Orga­ni­za­cji Zdro­wia nawet nie­wielka (0,5 µg/m3) reduk­cja stę­że­nia drob­nego pyłu PM2,5 w woje­wódz­twie ślą­skim spo­wo­duje zysk pra­wie 11 mie­sięcy życia każ­dego miesz­kańca regionu w nara­że­niu dłu­go­ter­mi­no­wym, nato­miast reduk­cja stę­że­nia PM2,5 do poziomu zale­ca­nego przez WHO (10 µg/m3) pozwo­li­łaby zyskać nawet do 5,5 lat życia dla każ­dego miesz­kańca [9].

Ponadto obser­wuje się duże zróż­ni­co­wa­nie prze­strzenne w skut­kach zdro­wot­nych powo­do­wa­nych zanie­czysz­cze­niem powie­trza pyłem zawie­szo­nym pomię­dzy poszcze­gól­nymi kra­jami Europy. Podobna zależ­ność jest widoczna rów­nież wewnątrz poszcze­gól­nych państw. Odzwier­cie­dlają to uzy­skane wyniki oceny zdro­wot­nej (dla roku 2014) wpływu pyłu PM2,5 prze­pro­wa­dzo­nej dla aglo­me­ra­cji i miast powy­żej 100 tys. miesz­kań­ców w Pol­sce. Naj­wyż­sze war­to­ści współ­czyn­nika zgo­nów (powy­żej 200 osób na 100 tys. miesz­kań­ców) obser­wuje się dla aglo­me­ra­cji Gór­no­ślą­skiej i Łódz­kiej oraz w Czę­sto­cho­wie [7].

Wpływ zanie­czysz­czeń powie­trza na zdro­wie ludzi zwią­zany jest bez­po­śred­nio z eks­po­zy­cją czło­wieka na te zanie­czysz­cze­nia, co pozwala na okre­śla­nie skut­ków krótko – i dłu­go­trwa­łego nara­że­nia na zanie­czysz­cze­nia powie­trza. Krót­ko­okre­sowe nara­że­nie, czyli eks­po­zy­cja na wyso­kie stę­że­nia w okre­sie od kilku godzin do kilku dni, powo­duje ostrą reak­cję orga­ni­zmu naj­bar­dziej wraż­li­wych grup lud­no­ści, a skut­kami tego nara­że­nia obej­mują m.in.:

- przed­wcze­sne zgony, szcze­gól­nie zwią­zane z cho­ro­bami układu odde­cho­wego i ser­cowo – naczy­nio­wego,

- zwięk­szoną liczbę wizyt lekar­skich, hospi­ta­li­za­cji i pogo­to­wia ratun­ko­wego z powodu cho­rób układu odde­cho­wego i krwio­no­śnego,

- wzrost kon­sump­cji leków,

- wzrost dni absen­cji szkol­nej i w pracy,

- nasi­le­nie obja­wów cho­rób głów­nie układu krą­że­nia i odde­cho­wego,

- nie­ko­rzystny wpływ na pracę płuc, zwłasz­cza u osób nale­żą­cych do grup wraż­li­wych na zanie­czysz­cze­nie powie­trza.

Dłu­go­okre­sowe nara­że­nie na zanie­czysz­cze­nia powie­trza, czyli nara­że­nia na rela­tyw­nie nie­wiel­kie poziomy zanie­czysz­czeń w okre­sie wielu lat, wiąże się z wystę­po­wa­niem skut­ków cho­rób prze­wle­kłych, m.in.: śmier­tel­no­ści z powodu cho­rób układu krwio­no­śnego i odde­cho­wego, chro­nicz­nego wystę­po­wa­nia cho­rób układu odde­cho­wego i powszech­nych obja­wów astmy, cho­rób płuc, stop­nio­wego osła­bie­nia układu odpor­no­ścio­wego zwłasz­cza u osób wraż­li­wych [10].

Gru­pami naj­bar­dziej nara­żo­nymi na zanie­czysz­cze­nia powie­trza są dzieci, osoby star­sze, osoby cier­piące z powodu prze­wle­kłych cho­rób serca i układu odde­cho­wego, kobiety w ciąży. Dzieci i nie­mow­lęta są szcze­gól­nie nara­żone na zanie­czysz­cze­nie powie­trza pyłem zawie­szo­nym, ponie­waż ich układ odpor­no­ściowy, odde­chowy i ośrod­kowy układ ner­wowy nie są jesz­cze w pełni roz­wi­nięte. W sto­sunku do doro­słych, dzieci czę­sto spę­dzają wię­cej czasu na zewnątrz pomiesz­czeń, a ze względu na mniej­szą pojem­ność płuc rów­nież czę­ściej oddy­chają, przez co wdy­chają – znacz­nie więk­szą niż doro­śli – ilość powie­trza w sto­sunku do masy ich ciała [7, 11].

Skutki zdro­wotne powo­do­wane przez pył zawie­szony i inne zanie­czysz­cze­nia powie­trza takie jak: cho­roby układu krą­że­nia i odde­cho­wego, nowo­twory potwier­dzają liczne bada­nia naukowe m.in. pro­wa­dzone na tere­nie mia­sta Sosno­wiec [12], które wyka­zują zależ­ność pomię­dzy wyso­kimi war­to­ściami stę­żeń pyłu zawie­szo­nego w sezo­nie zimo­wym z wyso­kim ryzy­kiem zagro­żeń zdro­wot­nych oraz bada­nia pro­wa­dzone w wybra­nych miej­sco­wo­ściach i powia­tach woje­wódz­twa ślą­skiego wska­zu­jące zależ­ność pomię­dzy zwięk­szoną zapa­dal­no­ścią na nowo­twory płuc (szcze­gól­nie w gru­pie męż­czyzn) [13], a  wzra­sta­ją­cymi stę­że­niami benzo(a)pirenu i pyłu zawie­szo­nego w powie­trzu. Potwier­dze­niem wpływu zanie­czysz­czeń powie­trza na moż­li­wość wystą­pie­nia nowo­two­rów jest komu­ni­kat Mię­dzy­na­ro­do­wej Agen­cji Badań nad Rakiem (Inter­na­tio­nal Agency for Rese­arch on Can­cer; IARC), która zakwa­li­fi­ko­wała zanie­czysz­cze­nia powie­trza zewnętrz­nego i osobno pył zawie­szony jako czyn­nik rako­twór­czy dla ludzi. Ana­lizy IARC wyka­zały wzrost ryzyka zacho­ro­wa­nia na raka płuc wraz ze wzro­stem pozio­mów eks­po­zy­cji na pyły i zanie­czysz­cze­nia powie­trza. Ponadto zanie­czysz­cze­nia powie­trza mają ogromny wpływ na zdro­wie dzieci, szcze­gól­nie zaś wpły­wają na spo­wol­nie­nie roz­woju płodu, ryzyko przed­wcze­snego porodu oraz wielu kon­se­kwen­cji zdro­wot­nych w doro­słym życiu (m.in.: cho­roby układu ner­wo­wego, aler­gie, astma, cukrzyca) oraz tok­syczny wpływ pyłu w okre­sie pre­na­tal­nym oraz oko­ło­po­ro­do­wym. Dłu­go­let­nie bada­nia pro­wa­dzone w Kra­ko­wie na popu­la­cji kil­ku­set cię­żar­nych kobiet nara­żo­nych na eks­po­zy­cję PM2,5 powy­żej 35 µg/m3 wyka­zują, że zanie­czysz­cze­nie powie­trza wpływa na niską masę uro­dze­niową dzieci, mniej­szy obwód główki, mniej­szą dłu­go­ścią ciała co ma odzwier­cie­dle­nie ze sła­biej wykształ­coną spraw­no­ścią i funk­cjo­no­wa­niem róż­nych ukła­dów, szcze­gól­nie. W dal­szym eta­pie życia u dzieci z niską masą uro­dze­niową czę­ściej wystę­po­wały wcze­sne objawy roz­woju astmy (świsz­czący oddech). Po prze­pro­wa­dze­niu ponow­nego bada­nia dzieci w pią­tym roku ich życia stwier­dzono niż­sze war­to­ści cał­ko­wi­tej obję­to­ści wyde­cho­wej płuc o ok. 100 ml. (może świad­czyć o gor­szym wykształ­ce­niu płuc), zwięk­szona podat­ność na nawra­ca­jące zapa­le­nie oskrzeli i zapa­le­nie płuc zarówno u dzieci ast­ma­tycz­nych, jak i tych u któ­rych astmy nie stwier­dzono, uszko­dze­nia układu ner­wo­wego – zabu­rze­nia roz­woju psy­cho­mo­to­rycz­nego. Ponadto, nara­że­nie kobiet w ciąży na wyż­sze poziomy wie­lo­pier­ście­nio­wych węglo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych (WWA, powy­żej 25 ng/m3) było zwią­zane z częst­szym wystę­po­wa­niem u nie­mow­ląt obja­wów cho­ro­bo­wych świad­czą­cych o zapa­le­niu gór­nych i dol­nych dróg odde­cho­wych [14].

Bada­nia, które naj­peł­niej potwier­dzają silną zależ­ność pomię­dzy wyż­szymi śred­nio­do­bo­wymi stę­że­niami zanie­czysz­czeń powie­trza a zwięk­szoną liczbą dobo­wych hospi­ta­li­za­cji z powodu nasi­le­nia obja­wów cho­rób układu odde­cho­wego oraz sercowo-naczyniowego [15, 16, 17] były pro­wa­dzone na tere­nie aglo­me­ra­cji gór­no­ślą­skiej przez Ślą­ski Uni­wer­sy­tet Medyczny w Kato­wi­cach. Dzięki porów­na­niu danych doty­czą­cych wszyst­kich przy­czyn hospi­ta­li­za­cji z lat 2006 – 2012, dostęp­nych w Ślą­skiej Bazie Ser­cowo – Naczy­nio­wej, z danymi Woje­wódz­kiego Inspek­to­ratu Ochrony Śro­do­wi­ska w Kato­wi­cach o sta­nie jako­ści powie­trza za wska­zany prze­dział cza­sowy, wyka­zano:

  • zwięk­szone ryzyko wystą­pie­nia zawału serca przy wyż­szych stę­że­niach tlen­ków azotu, i pyłu zawie­szo­nego PM10,
  • wyż­sze praw­do­po­do­bień­stwo udaru mózgu przy wyż­szych stę­że­niach tlen­ków azotu, tlenku węgla i pyłu zawie­szo­nego PM10,
  • częst­sze hospi­ta­li­za­cje z powodu zato­ro­wo­ści płuc­nej przy wyż­szych stę­że­niach tlen­ków azotu,
  • częst­sze hospi­ta­li­za­cje z powodu migo­ta­nia przed­sion­ków przy wyż­szych stę­że­niach tlen­ków azotu,
  • zwięk­szoną liczbę wizyt w porad­niach Pod­sta­wo­wej Opieki Zdro­wot­nej przy wyż­szych stę­że­niach tlen­ków azotu, pyłu zawie­szo­nego PM10,
  • powią­za­nie śmier­tel­no­ści ogól­nej z wyż­szymi stę­że­niami dwu­tlenku siarki, tlen­ków azotu, tlenku węgla, pyłów zawie­szo­nych PM10 i PM2,5,
  • wyż­szą śmier­tel­ność z przy­czyn ser­cowo naczy­nio­wych przy wyż­szych stę­że­niach dwu­tlenki siarki, tlen­ków azotu, pyłów zawie­szo­nych PM10 i PM2,5.

Ponadto prze­pro­wa­dzone bada­nia wska­zują na zwią­zek ogło­sze­nia alarmu smo­go­wego z częst­szym wystę­po­wa­niem udaru mózgu z 7–14-dniowym opóź­nie­niem oraz śmier­tel­no­ścią sercowo-naczyniową i ogólną zarówno w dniu ogło­sze­nia jak i z opóź­nie­niem do 14 dni [18].

Pomimo dobrze zde­fi­nio­wa­nych skut­ków zdro­wot­nych jakie niosą za sobą zanie­czysz­cze­nia powie­trza, co potwier­dzają przy­to­czone dowody naukowe, Pol­ska ma naj­mniej restryk­cyjne prze­pisy w zakre­sie pozio­mów infor­mo­wa­nia spo­łe­czeń­stwa o ryzyku prze­kro­cze­nia poziomu alar­mo­wego dla pyłu zawie­szo­nego. Koniecz­ność infor­mo­wa­nie spo­łe­czeń­stwa o ryzyku wystą­pie­nia sytu­acji smo­go­wej w więk­szo­ści państw euro­pej­skich nastę­puje już w przy­padku osią­gnię­cia stę­żeń poni­żej 100 μg/m3 (Wło­chy 50 μg/m3, Fin­lan­dia 50 μg/m3, Węgry i Szwaj­ca­ria 75 μg/m3). Jedy­nie w Sło­wa­cji (100 μg/m3) oraz w Wiel­kiej Bry­ta­nii (101 μg/m3) poziomy te są nie­znacz­nie wyż­sze. Wyso­kie war­to­ści pozio­mów infor­mo­wa­nia o złej jako­ści powie­trza stwa­rzają dodat­kowe obcią­że­nie dla zdro­wia miesz­kań­ców Pol­ski i woje­wódz­twa ślą­skiego, gdyż infor­ma­cja ta jest prze­ka­zy­wana zbyt późno [12]. Ana­lizy Świa­to­wej Orga­ni­za­cji Zdro­wia wska­zują, że dotrzy­ma­nie obo­wią­zu­ją­cych w Euro­pie norm nie gwa­ran­tuje w wystar­cza­jący spo­sób ochrony zdro­wia ludzi. Ocena popu­la­cyjna na obsza­rach miej­skich z uwzględ­nie­niem zale­ca­nych przez WHO pozio­mów dla Europy poka­zuje, że odse­tek lud­no­ści Europy nara­żo­nej na krót­ko­okre­sowe stę­że­nia pyłu PM10 powy­żej zale­ca­nych pozio­mów wynosi ponad 60%, zaś w przy­padku dłu­go­okre­so­wego nara­że­nia na pył PM2,5 – powy­żej 90%. Nie­mniej jed­nak konieczne jest pod­ję­cie wszel­kich nie­zbęd­nych dzia­łań, które pozwolą na mak­sy­malne ogra­ni­cze­nie eks­po­no­wa­nia ludzi na prze­kra­czane stę­że­nia zanie­czysz­czeń powie­trza.

Dyrek­tywa CAFE zobo­wią­zuje pań­stwa człon­kow­skie, aby w przy­padku prze­kro­cze­nia war­to­ści dopusz­czal­nych stę­żeń zanie­czysz­czeń, któ­rych minął ter­min wej­ścia w życie, plany ochrony powie­trza okre­ślały odpo­wied­nie dzia­ła­nia zapo­bie­ga­jące nie­do­trzy­my­wa­niu okre­ślo­nych war­to­ści. Pro­wa­dzone do tej pory dzia­ła­nia napraw­cze prze­wi­dziane w Pro­gra­mie ochrony powie­trza dla woje­wódz­twa ślą­skiego z 2014 r. nie zna­la­zły odzwier­cie­dle­nia w popra­wie jako­ści powie­trza, a poziomy dopusz­czalne zanie­czysz­czeń są nadal prze­kra­czane. Jak wska­zano w Pro­gra­mie, aby realne było osią­gnię­cie efek­tów eko­lo­gicz­nych poprzez reali­za­cję dzia­łań napraw­czych, nie­zbędne jest wpro­wa­dze­nie zmian praw­nych w zakre­sie mini­mal­nych wyma­gań jako­ścio­wych dla paliw sta­łych, czy wpro­wa­dze­nia stan­dar­dów emi­syj­nych dla urzą­dzeń na paliwa stałe o mocy do 1MW.

Zgod­nie z tre­ścią art. 96 ustawy z dnia 10 wrze­śnia 2015 r. o zmia­nie ustawy – Prawo ochrony śro­do­wi­ska (Dz.U. 2015 poz. 1593), Sej­mik woje­wódz­twa może w dro­dze uchwały, w celu zapo­bie­że­nia nega­tyw­nemu oddzia­ły­wa­niu na zdro­wie ludzi lub na śro­do­wi­sko, wpro­wa­dzić ogra­ni­cze­nia lub zakazy w zakre­sie eks­plo­ata­cji insta­la­cji, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw. Na tej pod­sta­wie powstały opty­malne zapisy zawarte w pro­jek­cie uchwały, któ­rych wpro­wa­dze­nie na tere­nie woje­wódz­twa ślą­skiego jest nie­zbędne, dające realne szanse na sku­teczną walkę w ogra­ni­cze­niem emi­sji zanie­czysz­czeń na tere­nie woje­wódz­twa. Treść opra­co­wa­nego pro­jektu uchwały nie wycho­dzi poza wska­zany usta­wowo zakres.

Zgod­nie z art. 96 ust. 6 pkt 1) ustawy POŚ uchwała powinna okre­ślać gra­nice obszaru, na któ­rym wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia lub zakazy. Zapisy niniej­szej uchwały obej­mują całe woje­wódz­two ślą­skie. Wynika to z faktu, że pro­blem z prze­kro­cze­niami pozio­mów dopusz­czal­nych stę­żeń pyłu zawie­szo­nego o frak­cji czą­stek PM10 i PM2,5 oraz war­to­ści doce­lo­wych benzo(a)pirenu doty­czy obszaru całego woje­wódz­twa. Sytu­acja taka noto­wana jest na sta­cjach pomia­ro­wych od sze­ściu lat, nato­miast w okre­sie wcze­śniej­szym wystę­po­wała w więk­szo­ści stref woje­wódz­twa. W przy­padku benzo(a)pirenu jego prze­kro­cze­nia wystę­pują na tere­nie całego woje­wódz­twa od momentu pierw­szych pomia­rów tego zanie­czysz­cze­nia, a więc od roku 2007.

W myśl art. 96 ust. 6 pkt 2) POŚ uchwała sej­miku woje­wódz­twa okre­śla rodzaje pod­mio­tów lub insta­la­cji, dla któ­rych wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia lub zakazy, o któ­rych mowa w ust. 1. W § 2 uchwała wska­zuje insta­la­cje, dla któ­rych wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia w zakre­sie ich eks­plo­ata­cji. Przez poję­cie insta­la­cji należy rozu­mieć okre­śle­nie użyte w art. 3 pkt 6 POŚ, ozna­cza­jące sta­cjo­narne urzą­dze­nie tech­niczne lub zespół sta­cjo­nar­nych urzą­dzeń tech­nicz­nych powią­za­nych tech­no­lo­gicz­nie, do któ­rych tytu­łem praw­nym dys­po­nuje ten sam pod­miot i poło­żo­nych na tere­nie jed­nego zakładu lub budowle nie­bę­dące urzą­dze­niami tech­nicz­nymi, ani ich zespo­łami, któ­rych eks­plo­ata­cja może spo­wo­do­wać emi­sję. Uchwała obej­muje te insta­la­cje, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw w celu ogrze­wa­nia obiek­tów budow­la­nych, bądź przy­go­to­wy­wa­nia cie­płej wody użyt­ko­wej lub przy­go­to­wa­nia posił­ków. Przez poję­cie paliwa należy rozu­mieć zgod­nie z art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 kwiet­nia 1997 r. Prawo ener­ge­tyczne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.) — paliwa stałe, cie­kłe i gazowe będące nośni­kami ener­gii che­micz­nej. W uchwale wymie­niono kocioł i piec, z uwagi na to, że są to naj­pow­szech­niej wystę­pu­jące insta­la­cje domowe, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw w celu dostar­cza­nia cie­pła do sys­temu cen­tral­nego ogrze­wa­nia (poprzez kocioł) lub wydzie­la­nia cie­pła (poprzez piec). Nie są to jedyne insta­la­cje objęte ogra­ni­cze­niami, lecz wymie­nione spo­śród wszyst­kich insta­la­cji, które zostały zde­fi­nio­wane ze względu na ich cha­rak­ter i prze­zna­cze­nie.

Uchwała wska­zuje w § 3 rodzaj pod­mio­tów, dla któ­rych wpro­wa­dza się ogra­ni­cze­nia. Są nimi pod­mioty eks­plo­atu­jące insta­la­cje okre­ślone w § 2 uchwały. Uchwa­ło­dawca nie róż­ni­cuje adre­sa­tów uchwały z punktu widze­nia posia­da­nia przez nich tytułu praw­nego do insta­la­cji. Z punktu widze­nia celów uchwały istotny jest spo­sób eks­plo­ata­cji insta­la­cji.

Uchwała nie ma zasto­so­wa­nia, zgod­nie z art. 96 ust. 8 POŚ, do insta­la­cji, dla któ­rych wyma­gane jest uzy­ska­nie pozwo­le­nia zin­te­gro­wa­nego albo pozwo­le­nia na wpro­wa­dza­nie gazów lub pyłów do powie­trza, albo doko­na­nie zgło­sze­nia.

Zgod­nie z art. 96 ust. 6 pkt 3) POŚ uchwała powinna okre­ślać rodzaje lub jakość paliw dopusz­czo­nych do sto­so­wa­nia lub któ­rych sto­so­wa­nie jest zaka­zane na obsza­rze, o któ­rym mowa w pkt 1, lub para­me­try tech­niczne lub roz­wią­za­nia tech­niczne lub para­me­try emi­sji insta­la­cji, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw, dopusz­czo­nych do sto­so­wa­nia na tym obsza­rze.

W § 4 jako prio­ry­tet wska­zano pod­łą­cze­nie do sieci cie­płow­ni­czej, jeśli ist­nieją moż­li­wo­ści reali­za­cji takiej inwe­sty­cji, a pod­łą­cze­nie jest tech­nicz­nie moż­liwe i eko­no­micz­nie uza­sad­nione. Ten sam ele­ment doty­czy sieci gazo­wej. Jeżeli nie ma moż­li­wo­ści ogrze­wa­nia budynku lub przy­go­to­wa­nia cie­płej wody użyt­ko­wej cie­płem sys­te­mo­wym lub pali­wem gazo­wym, dopusz­czono sto­so­wa­nie paliwa sta­łego pod warun­kiem spa­la­nia go w insta­la­cjach z auto­ma­tycz­nym podaj­ni­kiem paliwa bez rusztu awa­ryj­nego, które speł­niają mini­mum stan­dard emi­syjny zgodny z 5 klasą pod wzglę­dem gra­nicz­nych war­to­ści emi­sji zanie­czysz­czeń normy PN-EN 303–5:2012 dla urzą­dzeń z auto­ma­tycz­nym spo­so­bem zasi­la­nia pali­wem.

Norma PN-EN 303–5:2012 wyzna­cza nastę­pu­jące wyma­ga­nia dla kotłów klasy 5 na paliwa stałe z auto­ma­tycz­nym zała­dun­kiem paliwa:

  • gra­niczna war­tość emi­sji pyłu – 40mg/m3,
  • gra­niczna war­tość emi­sji lot­nych związ­ków orga­nicz­nych – 20mg/m3,
  • gra­niczna war­tość emi­sji tlenku węgla – 500mg/m3.

Roz­wój tech­niki spra­wia, że w każ­dej dzie­dzi­nie, pry­mi­tywne, dzia­ła­jące perio­dyczne urzą­dze­nia są zastę­po­wane takimi, w któ­rych pro­cesy są reali­zo­wane w spo­sób cią­gły. Umoż­li­wia to rze­czy­wi­ste, a nie intu­icyjne ste­ro­wa­nie pro­ce­sem oraz opty­ma­li­za­cję i kon­trolę pro­cesu, co w przy­padku urzą­dzeń grzew­czych (kotły z auto­ma­tycz­nym poda­wa­niem paliwa) prze­kłada się na wyż­szą spraw­ność i niż­sze wskaź­niki emi­sji zanie­czysz­czeń.

Kotły zasy­powe ze względu jed­no­ra­zową ilość paliwa wpro­wa­dza­nego do urzą­dze­nia oraz spo­sób poda­wa­nia powie­trza do spa­la­nia, są kon­struk­cjami o ogra­ni­czo­nej moż­li­wo­ści regu­la­cji ich para­me­trów pro­ce­so­wych. Z tego względu, w urzą­dze­niach tego typu, moż­liwa jest wła­ści­wie tylko zgrubna regu­la­cja tem­pe­ra­tury wody zasi­la­ją­cej układ c.o., co m.in. wpływa nie­ko­rzyst­nie na kom­fort cieplny użyt­kow­nika. Brak moż­li­wo­ści wła­ści­wej regu­la­cji skut­kuje jed­nak przede wszyst­kim znaczną emi­sją zanie­czysz­czeń z pro­cesu spa­la­nia oraz niską spraw­no­ścią, potę­go­waną przez moż­li­wość spa­la­nia nie­od­po­wied­nich paliw (flo­to­kon­cen­traty), paliw niskiej jako­ści (muły i węgle bru­natne) czy wręcz odpa­dów.

Uchwała dopusz­cza użyt­ko­wa­nie kotła mini­mum klasy 5, co wynika z faktu, że bar­dzo zła jakość powie­trza w woje­wódz­twie ślą­skim wymu­sza ogra­ni­cze­nie emi­sji do poziomu moż­li­wie naj­niż­szego. Potwier­dza to ana­liza efek­tów dla warian­tów regu­la­cji ogra­ni­cza­ją­cych emi­sję z sek­tora indy­wi­du­al­nego ogrze­wa­nia prze­pro­wa­dzona dla woje­wódz­twa mało­pol­skiego [19]. Wyka­zała ona, że zarówno kon­ty­nu­acja pro­wa­dze­nia dotych­cza­so­wych dzia­łań bez ure­gu­lo­wa­nia emi­sji z kotłów na pozio­mie woje­wódz­twa, jak rów­nież regu­la­cje które wpro­wa­dzą łagod­niej­sze wyma­ga­nia na pozio­mie klasy 3 lub 4 według normy PN-EN 303–5:2012, nie przy­niosą wystar­cza­ją­cego efektu w postaci dotrzy­ma­nia norm jako­ści powie­trza.

Na wykre­sie poni­żej przed­sta­wiono wiel­ko­ści emi­sji pyłów w zależ­no­ści od rodzaju kotła. Róż­nica pomię­dzy kotłem poza­kla­so­wym a kotłem już klasy 3 jest ogromna, co nie­pod­wa­żal­nie tłu­ma­czy zły stan powie­trza i wyni­ka­jącą z tego koniecz­ność wpro­wa­dze­nia ogra­ni­czeń w zakre­sie użyt­ko­wa­nych urzą­dzeń grzew­czych.

GGSGS

Cho­ciaż norma PN-EN 303–5:2012 doty­czy zarówno kotłów auto­ma­tycz­nych, jak i zasy­po­wych, uchwała dopusz­cza jedy­nie te pierw­sze. Powo­dem takiej regu­la­cji jest moż­li­wość spa­la­nia odpa­dów w kotłach bez auto­ma­tycz­nego zała­dunku paliwa. Z tej samej przy­czyny uchwała zaka­zuje użyt­ko­wa­nia kotłów wypo­sa­żo­nych w ruszt awa­ryjny.

Wyma­gana 5 klasa kotła nada­wana jest na pod­sta­wie badań urzą­dze­nia pod kątem speł­nie­nia wyma­gań normy PN-EN 303–5:2012. Takie bada­nie może wyko­nać jedy­nie jed­nostka posia­da­jąca aktu­alną akre­dy­ta­cję Pol­skiego Cen­trum Akre­dy­ta­cji (PCA) lub innej jed­nostki akre­dy­tu­ją­cej w Euro­pie. Potwier­dze­niem prze­pro­wa­dze­nia badań na zgod­ność z normą jest cer­ty­fi­kat wydany przez jed­nostkę akre­dy­to­waną i tylko takie kotły dopusz­czone są do użyt­ko­wa­nia.

Zapisy § 5 wpro­wa­dzają zakaz sto­so­wa­nia węgla bru­nat­nego oraz paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z tego węgla, mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów węglo­wych, tj. paliw o uziar­nie­niu < 3mm, paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z wyko­rzy­sta­niem mułów lub flo­to­kon­cen­tra­tów węglo­wych, paliw sta­łych pro­du­ko­wa­nych z węgla kamien­nego, w któ­rych zawar­tość frak­cji < 3mm jest więk­sza niż 15 % oraz drewna, któ­rego wil­got­ność w sta­nie robo­czym prze­kra­cza 20%. Zakaz ten wynika z faktu, że węgiel bru­natny oraz naj­drob­niej­sze frak­cje węgla kamien­nego, tj. muły węglowe i flo­to­kon­cen­traty, to paliwa stałe gene­ru­jące naj­więk­sze emi­sje zanie­czysz­czeń, szcze­gól­nie w zakre­sie emi­sji pyłów oraz benzo(α)pirenu (BaP).

Węgiel bru­natny jest jako­ściowo dużo gor­szym pali­wem niż węgiel kamienny i cha­rak­te­ry­zuje się niż­szą war­to­ścią opa­łową (zazwy­czaj poni­żej 19 MJ/kg), co zwią­zane jest zarówno z jego budową che­miczną, jak też wyso­kimi zawar­to­ściami popiołu (powy­żej 20%) oraz wil­goci (powy­żej 30%). Prze­kłada się to bez­po­śred­nio na koniecz­ność spa­le­nia więk­szej, w sto­sunku do węgla kamien­nego, ilo­ści paliwa (a tym samym uwol­nie­nia więk­szej ilo­ści pyłu do atmos­fery), celem uzy­ska­nia żąda­nej ilo­ści cie­pła. Sub­stan­cja mine­ralna w węglu bru­nat­nym jest bar­dzo drobna oraz sil­nie zdy­sper­go­wana w obję­to­ści paliwa, co dodat­kowo prze­kłada się na więk­szą w sto­sunku do węgla kamien­nego emi­sję pyłu pod­czas spa­la­nia. Węgiel bru­natny zawiera także znacz­nie wię­cej od węgla kamien­nego czę­ści lot­nych (na pozio­mie ok. 40–60%), które pod­czas spa­la­nia uwal­niane są w postaci wie­lo­pier­ście­nio­wych węglo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych (WWA), w tym BaP. Porów­nu­jąc poten­cjał emi­syjny węgla bru­nat­nego i kamien­nego, ten pierw­szy cha­rak­te­ry­zuje się ok. 5-krotnie więk­szą emi­sją pyłu pod­czas spa­la­nia, ok. 7-krotnie wyż­szą emi­sją WWA i ok. 3-krotnie wyż­szą emi­sją BaP. Pre­zen­to­wane war­to­ści emi­sji zostały okre­ślone na pod­sta­wie testów spa­la­nia wyko­na­nych w warun­kach labo­ra­to­ryj­nych sor­ty­men­to­wych węgli kamien­nych oraz węgli bru­nat­nych, prze­pro­wa­dzo­nych w kotłach o zasy­po­wym spo­so­bie poda­wa­nia paliwa. Należy stwier­dzić, że przy obec­nym sta­nie infra­struk­tury grzew­czej w sek­to­rze komunalno-bytowym w woj. ślą­skim, sto­so­wa­nie węgla bru­nat­nego na potrzeby ogrzew­nic­twa indy­wi­du­al­nego wiąże się ze zde­cy­do­wa­nie więk­szą emi­sją pyłu i WWA w porów­na­niu do spa­la­nia węgla kamien­nego.

Spa­la­nie nato­miast mułów węglo­wych i flo­to­kon­cen­tra­tów węglo­wych, tj. naj­drob­niej­szych frak­cji węgla kamien­nego, jest bez­po­śred­nią przy­czyną wyso­kich stę­żeń pyłu w powie­trzu, szcze­gól­nie na obsza­rze Pol­ski połu­dnio­wej. Sza­cuje się, że pod­czas spa­la­nia mułów węglo­wych i flo­to­kon­cen­tra­tów, ilość uwal­nia­nego do atmos­fery pyłu jest 10–50-krotnie więk­sza, niż pod­czas spa­la­nia węgla kawał­ko­wego. W więk­szo­ści przy­pad­ków (szcze­gól­nie doty­czy to mułów węglo­wych), są to paliwa o bar­dzo niskiej jako­ści, tj. niskiej kalo­rycz­no­ści (zazwy­czaj poni­żej 15 MJ/kg) oraz wyso­kiej zawar­to­ści popiołu i wil­goci (naj­czę­ściej powy­żej 30% wil­goci i 40% popiołu), co prze­kłada się na koniecz­ność spa­le­nia dużej ilo­ści takiego paliwa (a tym samym uwol­nie­nia więk­szej ilo­ści pyłu do atmos­fery), celem uzy­ska­nia żąda­nej ilo­ści cie­pła. Bio­rąc powyż­sze pod uwagę, zakaz sto­so­wa­nia mułów, flo­to­kon­cen­tra­tów w ogrzew­nic­twie indy­wi­du­al­nym jest nie­zbędny.

Jed­no­cze­śnie pro­po­nuje się wpro­wa­dze­nie gra­nicz­nego uziar­nie­nia dla paliw sta­łych, wyno­szą­cego 3 mm (czyli więk­szego, niż gra­niczne uziar­nie­nie dla mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów, wyni­ka­ją­cego z zapi­sów kra­jo­wych norm). Wpro­wa­dze­nie dla wszyst­kich paliw sta­łych dopusz­czal­nej zawar­to­ści frak­cji <3 mm na pozio­mie 15% zabez­pie­czy przed pro­ce­de­rem doda­wa­nia mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów do mia­łów węglo­wych. Co istotne, pro­po­no­wane war­to­ści gra­niczne zawar­to­ści frak­cji <3 mm nie wyma­gają żad­nych istot­nych mody­fi­ka­cji oraz inwe­sty­cji w infra­struk­turę zakła­dów prze­rób­czych. Zapisy Zapro­po­no­wane war­to­ści sta­no­wią tym samym dobrze wywa­żony kom­pro­mis pomię­dzy ochroną śro­do­wi­ska a inte­re­sem pro­du­cen­tów paliw.

Zapisy § 5 obej­mują także zakaz sto­so­wa­nia drewna, któ­rego wil­got­ność w sta­nie robo­czym prze­kra­cza 20%. Przy­jęte para­me­try wil­got­no­ści drewna odpo­wia­dają war­to­ściom uzy­ski­wa­nym poprzez jego sezo­no­wa­nie przez okres dwóch sezo­nów. Spa­la­nie drewna o wil­got­no­ści powy­żej 20% nie tylko jest mniej wydajne ener­ge­tycz­nie, gdyż część ener­gii spa­la­nia zostaje zużyta na odpa­ro­wa­nie wil­goci, ale przede wszyst­kim zwięk­sza emi­sję WWA, w tym benzo(α)pirenu.

W § 6 dopusz­cza się mon­taż insta­la­cji na paliwa stałe speł­nia­ją­cej stan­dard emi­syjny zgodny z mini­mum klasą 5 kotła, w obiek­tach budow­la­nych będą­cych na eta­pie pro­jek­to­wa­nia, pod warun­kiem braku moż­li­wo­ści pod­pię­cia do sieci cie­płow­ni­czej lub gazo­wej. W rozu­mie­niu tego zapisu, obiekty budow­lane będące na eta­pie pro­jek­to­wa­nia ozna­czają budynki, które nie uzy­skały jesz­cze pozwo­le­nia na budowę oraz wszel­kie obiekty budow­lane, które są na eta­pie powsta­wa­nia.

W § 7 obo­wią­zek użyt­ko­wa­nia kotła speł­nia­ją­cego stan­dard emi­syjny kotła klasy 5 dla pod­mio­tów eks­plo­atu­ją­cych kotły mini­mum klasy 3, wydłu­żono do końca roku 2027. Uza­sad­nione jest to fak­tem, że do roku 2015 Woje­wódzki Fun­dusz Ochrony Śro­do­wi­ska i Gospo­darki Wod­nej w Kato­wi­cach dofi­nan­so­wy­wał zakup kotła klasy 4, a nie­które gminy m.in. Kato­wice i Gli­wice doto­wały takie kotły do roku 2016. Zakła­da­jąc śred­nią żywot­ność kotła na około 10 lat, wydłu­że­nie czasu pozwoli unik­nąć ponie­sie­nia strat finan­so­wych, zarówno ze strony sek­tora finan­sów publicz­nych, jak i samego użyt­kow­nika kotła.

Zgod­nie z art. 96 ust. 7 POŚ uchwała sej­miku woje­wódz­twa może także okre­ślać spo­sób lub cel wyko­rzy­sta­nia paliw, który jest objęty ogra­ni­cze­niami okre­ślo­nymi w uchwale, okres obo­wią­zy­wa­nia ogra­ni­czeń lub zaka­zów w ciągu roku oraz obo­wiązki pod­mio­tów obję­tych uchwałą w zakre­sie nie­zbęd­nym do kon­troli reali­za­cji uchwały. Niniej­sza uchwała nie okre­śla spo­sobu wyko­rzy­sta­nia paliw, który jest objęty ogra­ni­cze­niami, nato­miast wska­zuje rodzaje insta­la­cji, w któ­rych nastę­puje spa­la­nie paliw sta­łych w celu ogrze­wa­nia obiek­tów budow­la­nych, przy­go­to­wy­wa­nia cie­płej wody użyt­ko­wej lub przy­go­to­wa­nia posił­ków. Wynika to z faktu, że prze­bieg pro­cesu spa­la­nia, pod­czas któ­rego emi­to­wane są zanie­czysz­cze­nia nie jest uza­leż­niony od celu sto­so­wa­nia paliwa, a od jego para­me­trów jako­ścio­wych oraz rodzaju urzą­dze­nia, w któ­rym to spa­la­nie się odbywa.

Uchwała nie wyod­ręb­nia okre­sów w ciągu roku, pod­czas któ­rych mają obo­wią­zy­wać ogra­ni­cze­nia. Ze względu na prze­kro­cze­nia wystę­pu­jące w skali roku, konieczne jest dąże­nie do zmniej­sze­nia cało­rocz­nej emi­sji zanie­czysz­czeń, a więc wpro­wa­dze­nia ogra­ni­czeń lub zaka­zów, które będą obej­mo­wały cały rok kalen­da­rzowy.

Jedyną moż­li­wość reali­za­cji uchwały daje wpro­wa­dze­nie kon­troli przez upo­waż­nione do tego pod­mioty. Organy upraw­nione do prze­pro­wa­dze­nia kon­troli to w szcze­gól­no­ści:

  • Straże gminne, na pod­sta­wie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o stra­żach gmin­nych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1383 z późn. zm.),
  • Poli­cja, w opar­ciu o art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwiet­nia 1990 r. o Poli­cji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 355 z późn. zm.),
  • Inspek­to­rzy nad­zoru budow­la­nego, na pod­sta­wie art. 81 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budow­lane (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.),
  • Woje­wódzki Inspek­tor Ochrony Śro­do­wi­ska, w opar­ciu o art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspek­cji Ochrony Śro­do­wi­ska (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 686 z późn. zm.).

Ponadto, w myśl arty­kułu 379 POŚ Mar­sza­łek woje­wódz­twa, sta­ro­sta oraz wójt, bur­mistrz lub pre­zy­dent mia­sta spra­wują kon­trolę prze­strze­ga­nia i sto­so­wa­nia prze­pi­sów o ochro­nie śro­do­wi­ska w zakre­sie obję­tym wła­ści­wo­ścią tych orga­nów. Organy te mogą upo­waż­nić do wyko­ny­wa­nia funk­cji kon­tro­l­nych pra­cow­ni­ków pod­le­głych im urzę­dów mar­szał­kow­skich, powia­to­wych, miej­skich lub gmin­nych lub funk­cjo­na­riu­szy straży gmin­nych. Kon­tro­lu­jący, wyko­nu­jąc kon­trolę, jest upraw­niony do wstępu wraz z rze­czo­znaw­cami i nie­zbęd­nym sprzę­tem przez całą dobę na teren nie­ru­cho­mo­ści, obiektu lub ich czę­ści, na któ­rych pro­wa­dzona jest dzia­łal­ność gospo­dar­cza, a w godzi­nach od 6 do 22 — na pozo­stały teren, prze­pro­wa­dza­nia badań lub wyko­ny­wa­nia innych nie­zbęd­nych czyn­no­ści kon­tro­l­nych, żąda­nia pisem­nych lub ust­nych infor­ma­cji oraz wzy­wa­nia i prze­słu­chi­wa­nia osób w zakre­sie nie­zbęd­nym do usta­le­nia stanu fak­tycz­nego, czy żąda­nia oka­za­nia doku­men­tów i udo­stęp­nie­nia wszel­kich danych mają­cych zwią­zek z pro­ble­ma­tyką kon­troli. Z powyż­szego wynika, że pod­mioty eks­plo­atu­jące insta­la­cje są zobo­wią­zane do oka­za­nia na żąda­nie orga­nów upraw­nio­nych do prze­pro­wa­dze­nia kon­troli, doku­men­tów potwier­dza­ją­cych speł­nie­nie wyma­gań okre­ślo­nych w niniej­szej uchwale dla użyt­ko­wa­nej insta­la­cji.

Sank­cje sto­so­wane w przy­padku naru­sze­nia posta­no­wień uchwały okre­ślone zostały w art. 334 Prawa ochrony śro­do­wi­ska, który sta­nowi, że: „Kto nie prze­strzega ogra­ni­czeń, naka­zów lub zaka­zów, okre­ślo­nych w uchwale sej­miku woje­wódz­twa przy­ję­tej na pod­sta­wie art. 96, pod­lega karze grzywny.” Zgod­nie z art. 24 Kodeksu wykro­czeń grzywna wynosi od 20 zł do 5 000 zł, przy czym w postę­po­wa­niu man­da­to­wym można nało­żyć grzywnę w wyso­ko­ści do 500 zł, a jeżeli czyn wyczer­puje zna­miona wykro­czeń okre­ślo­nych w dwóch lub wię­cej prze­pi­sach ustawy 1 000 zł (art. 96 Kodeksu postę­po­wa­nia w spra­wach o wykro­cze­nia). Orga­nami upraw­nio­nymi do nakła­da­nia man­da­tów na pod­sta­wie art. 334 Prawa ochrony śro­do­wi­ska na grun­cie aktu­al­nego stanu praw­nego jest Poli­cja oraz Inspek­tor Ochrony Śro­do­wi­ska.

Uchwała wcho­dzi w życie 1 wrze­śnia 2017 roku w Dzien­niku Urzę­do­wym Woje­wódz­twa Ślą­skiego. Dla poszcze­gól­nych zapi­sów uchwały usta­lono odrębne daty wej­ścia w życie, które zesta­wiono w tabeli poni­żej:

Wpro­wa­dzona regu­la­cja

Ter­min wej­ścia w życie

Zakaz sto­so­wa­nia­wę­gla brunatnego,mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów, wil­got­nego drewna 1 wrze­śnia 2017
Kotły klasy 5 •       1 wrze­śnia 2018 r. — dla nowych obiek­tów budow­la­nych•       1 stycz­nia 2022 r. — dla insta­la­cji wska­za­nych w § 2 powy­żej 10 lat od daty pro­duk­cji (lub bez tabliczki zna­mio­no­wej),•       1 stycz­nia 2024 r. – dla insta­la­cji wska­za­nych w § 2 od 5 do10 lat od daty pro­duk­cji,

•       1 stycz­nia 2026 r. – dla insta­la­cji wska­za­nych w § 2 poni­żej 5 lat od daty pro­duk­cji,

•       1 stycz­nia 2028 – dla kotłów klasy 3 i 4

Ter­min obo­wią­zy­wa­nia zakazu sto­so­wa­nia węgla bru­nat­nego, mułów i flo­to­kon­cen­tra­tów oraz drewna o złej wil­got­no­ści został usta­lony na 6 mie­sięcy od dnia wej­ścia w życie uchwały, aby w pierw­szej kolej­no­ści wyeli­mi­no­wać spa­la­nie paliw złej jako­ści gene­ru­ją­cych emi­sję zanie­czysz­czeń do powie­trza.

Wszyst­kie insta­la­cje grzew­cze na paliwa stałe mon­to­wane w nowo budo­wa­nych obiek­tach budow­la­nych, powinny speł­niać wyma­ga­nia pod wzglę­dem stan­dardu emi­syj­nego zgod­nego z 5 klasą kotła w ter­mi­nie 12 mie­sięcy od dnia wej­ścia w życie uchwały. Wyzna­czony kil­ku­na­sto­mie­sięczny okres przej­ściowy daje moż­li­wość dosto­so­wa­nia do wymo­gów uchwały dla pod­mio­tów pla­nu­ją­cych zakup nowego kotła.

Kolejne ter­miny wej­ścia w życie obo­wiązku wymiany insta­la­cji grzew­czych na speł­nia­jące stan­dard emi­syjny zgodny z 5 klasą kotła, podzie­lono w zależ­no­ści od wieku insta­la­cji. Dla insta­la­cji, któ­rych wiek od daty pro­duk­cji prze­kra­cza 10 lat, obo­wią­zek taki wcho­dzi z dniem 1 stycz­nia 2022. Dla insta­la­cji, któ­rych wiek od daty pro­duk­cji wynosi od 5 do 10 lat, obo­wią­zek ten wcho­dzi z dniem 1 stycz­nia 2024, nato­miast insta­la­cje, któ­rych data pro­duk­cji nie prze­kra­cza 5 lat muszą być wymie­nione do 1 stycz­nia 2026 roku. Różne ter­miny obo­wią­zy­wa­nia oma­wia­nego zapisu uchwały pozwolą na stop­niowe i realne wymiany sta­rych insta­la­cji grzew­czych. Pierw­szym naj­waż­niej­szym kro­kiem jest wyeli­mi­no­wa­nie naj­star­szych poza­kla­so­wych insta­la­cji, które emi­tują naj­wię­cej szko­dli­wych zanie­czysz­czeń. Wraz z wie­kiem kotła obniża się jego spraw­ność, która i tak nie jest wysoka z powodu braku regu­la­cji pro­cesu spa­la­nia w takim kotle. Ponadto urzą­dze­nia takie nie mogą pra­co­wać w warun­kach zbyt­nio obni­żo­nego wyko­rzy­sta­nia mocy nomi­nal­nej, ponie­waż powo­duje to gwał­towny wzrost emi­sji zanie­czysz­czeń, a jest to nagmin­nie spo­ty­kane w sta­rych insta­la­cjach, które czę­sto nie są odpo­wied­nio dopa­so­wane pod kątem zapo­trze­bo­wa­nia na cie­pło ogrze­wa­nego budynku.

W celu wyko­na­nia zapi­sów uchwały, zwłasz­cza doty­czą­cych wymiany insta­la­cji grzew­czych nie­zbędne jest zapew­nie­nie dofi­nan­so­wa­nia dzia­łań w tym zakre­sie, zarówno na pozio­mie kraju, jak i regionu. Jedną z moż­li­wo­ści dofi­nan­so­wa­nia dzia­łań zwią­za­nych z ogra­ni­cza­niem niskiej emi­sji w woje­wódz­twie ślą­skim jest Regio­nalny Pro­gram Ope­ra­cyjny Woje­wódz­twa Ślą­skiego na lata 2014 –2020 (RPO WSL). W ramach RPO WSL wspar­cie prze­wi­dziano w osi prio­ry­te­to­wej IV Efek­tyw­ność ener­ge­tyczna, odna­wialne źró­dła ener­gii i gospo­darka nisko­emi­syjna. Zosta­nie ono prze­zna­czone na reali­za­cję pro­jek­tów doty­czą­cych wytwa­rza­nia ener­gii z odna­wial­nych źró­deł wraz z pod­łą­cze­niem do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej. Istot­nym zakre­sem dzia­łań będzie poprawa efek­tyw­no­ści ener­ge­tycz­nej, zarówno w przed­się­bior­stwach jak i w sek­to­rze publicz­nym i miesz­ka­nio­wym (budynki wie­lo­ro­dzinne) poprzez głę­boką, kom­plek­sową moder­ni­za­cję ener­ge­tyczną. Na budowę i prze­bu­dowę infra­struk­tury słu­żą­cej do pro­duk­cji i dys­try­bu­cji ener­gii ze źró­deł odna­wial­nych prze­zna­czono 67 913 372 euro. Pla­nuje się skie­ro­wa­nie wspar­cia na reali­za­cję pro­jek­tów inwe­sty­cyj­nych doty­czą­cych wytwa­rza­nia ener­gii z odna­wial­nych źró­deł wraz z pod­łą­cze­niem tych źró­deł do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej. Wspar­cie prze­wi­duje w szcze­gól­no­ści budowę i prze­bu­dowę infra­struk­tury słu­żą­cej do pro­duk­cji i dys­try­bu­cji ener­gii pocho­dzą­cej ze źró­deł odna­wial­nych, takich jak: bio­masa, słońce, woda, geo­ter­mia, wiatr, w tym insta­la­cji koge­ne­ra­cyj­nych.

Na reali­za­cję celu zwią­za­nego ze zwięk­sze­niem efek­tyw­no­ści ener­ge­tycz­nej w sek­to­rze publicz­nym i miesz­ka­nio­wym prze­zna­czono 227 255 818 euro.

Środki zostaną prze­zna­czone na nastę­pu­jące typy pro­jek­tów:

  1. Moder­ni­za­cja ener­ge­tyczna budyn­ków uży­tecz­no­ści publicz­nej oraz wie­lo­ro­dzin­nych budyn­ków miesz­kal­nych.
  2. Likwi­da­cja „niskiej emi­sji” poprzez wymianę/modernizację indy­wi­du­al­nych źró­deł cie­pła lub pod­łą­cza­nie budyn­ków do sie­cio­wych nośni­ków cie­pła.
  3. Budowa insta­la­cji OZE w moder­ni­zo­wa­nych ener­ge­tycz­nie budyn­kach.

W ramach 1. typu pro­jek­tów moż­liwa będzie kom­plek­sowa ter­mo­mo­der­ni­za­cja obiek­tów poprzez poprawę izo­la­cyj­no­ści prze­gród budow­la­nych, a także wymianę okien i drzwi zewnętrz­nych na wyroby o lep­szej izo­la­cyj­no­ści. Ponadto, w ramach pro­jektu, jako ele­ment kom­plek­so­wej moder­ni­za­cji ener­ge­tycz­nej obiektu dopusz­cza się także dzia­ła­nia zwią­zane z wymianą oświe­tle­nia na ener­go­osz­czędne (w tym sys­temy zarzą­dza­nia oświe­tle­niem obiektu), sys­temy zarzą­dza­nia ener­gią w celu poprawy efek­tyw­no­ści ener­ge­tycz­nej oraz prze­bu­dowę sys­te­mów wen­ty­la­cji i kli­ma­ty­za­cji. Zabu­dowa insta­la­cji wyko­rzy­stu­ją­cych OZE moż­liwa jest jedy­nie jako ele­ment szer­szych dzia­łań zwią­za­nych z poprawą efek­tyw­no­ści ener­ge­tycz­nej obiek­tów obję­tych pro­jek­tem. W ramach tego typu pro­jektu nie prze­wi­duje się ter­mo­mo­der­ni­za­cji budyn­ków jed­no­ro­dzin­nych.

W ramach 2. typu pro­jek­tów moż­liwa będzie zarówno wymiana/modernizacja źró­deł cie­pła nie­efek­tyw­nych eko­lo­gicz­nie wraz z pozo­sta­łymi ele­men­tami sys­temu grzew­czego na źródła/systemy grzew­cze wyko­rzy­stu­jące paliwo gazowe lub bio­masę, cha­rak­te­ry­zu­jące się zwięk­szoną spraw­no­ścią eko­lo­giczną (reduk­cja CO₂ co naj­mniej o 30% na pod­sta­wie wskaź­nika rezul­tatu bez­po­śred­niego: sza­co­wany roczny spa­dek emi­sji gazów cie­plar­nia­nych w odnie­sie­niu do ist­nie­ją­cej insta­la­cji), jak też pod­łą­cze­nie budyn­ków do ist­nie­ją­cych sieci ciepl­nych. W przy­padku wymiany indy­wi­du­al­nego źró­dła cie­pła na źró­dło opa­lane pali­wem gazo­wym lub bio­masą, moż­liwe jest wspar­cie tylko takich budyn­ków, w któ­rych wraz z wymianą źró­dła cie­pła prze­pro­wa­dza się jed­no­cze­śnie ter­mo­mo­der­ni­za­cję (rozu­mianą jako poprawa izo­la­cyj­no­ści prze­gród budow­la­nych w celu zmniej­sze­nia zapo­trze­bo­wa­nia na ener­gię, np. w ramach 1. typu pro­jektu) lub taka moder­ni­za­cja została już wyko­nana. Prze­wi­duje się moż­li­wość wspar­cia pro­jek­tów w for­mule “sło­necz­nej gminy” (np. nisko­emi­syjne gminy) — reali­zo­wa­nych głów­nie na obsza­rze gmin o roz­pro­szo­nej zabu­do­wie jed­no­ro­dzin­nej na tere­nach, gdzie nie ma eko­no­micz­nego uza­sad­nie­nia dla budowy/podłączenia do sieci ciepl­nej. Na tere­nie gmin o zwar­tej zabu­do­wie moż­liwe pod­łą­cza­nie budyn­ków do ist­nie­ją­cych sieci miej­skich.

W ramach 3. rodzaju pro­jek­tów moż­liwe jest wspar­cie budowy instalacji/infrastruktury wyko­rzy­stu­ją­cej OZE wyłącz­nie wraz z 1. i/lub 2. przy­kła­do­wym rodza­jem pro­jektu.

Pomimo wyso­kich nakła­dów finan­so­wych prze­zna­czo­nych w RPO WSL na dzia­ła­nia zwią­zane z poprawą jako­ści powie­trza w woje­wódz­twie ślą­skim są one nie­wy­star­cza­jące, by osią­gnąć zamie­rzony efekt z sto­sun­kowo krót­kim cza­sie. Nie­zbędne jest uru­cho­mie­nie środ­ków na pro­gramy dota­cyjne wspie­ra­jące wymianę nisko­spraw­nych insta­la­cji grzew­czych na pozio­mie kraju.

Lite­ra­tura:

[1] Pro­gram ochrony powie­trza dla terenu woje­wódz­twa ślą­skiego mają­cego na celu osią­gnię­cie pozio­mów dopusz­czal­nych sub­stan­cji w powie­trzu oraz pułapu stę­że­nia eks­po­zy­cji przy­ję­tego uchwałą nr IV/57/3/2014 Sej­miku Woje­wódz­twa Ślą­skiego z dnia 17 listo­pada 2014 roku;

[2]  Naro­dowy Spis Powszechny Lud­no­ści i Miesz­kań, Główny Urząd Sta­ty­styczny, 2002 r.;

[3]  Zuży­cie ener­gii w gospo­dar­stwach domo­wych w 2012 roku, Główny Urząd Sta­ty­styczny, 2014 r.;

[4] Hła­wiczka S. i inni, Nowe podej­ście do oceny niskiej emi­sji z ogrze­wa­nia miesz­kań w kształ­to­wa­niu stę­żeń pyłu na obsza­rze gminy, Ochrona Śro­do­wi­ska i Zaso­bów Natu­ral­nych nr 47, 2011 r.;

[5]  WHO, 2014, Bur­den of dise­ase from Ambient Air Pol­lu­tion for 2012 – Sum­mary of results, World Health Orga­ni­za­tion (http://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/databases/AAP_BoD_results_March2014.pdf);

[6] EEA, Air quality In Europe – 2014 report, Euro­pean Envi­ro­ment Agency, EEA Report No 5/2014;

[7] Juda – Rezler K., Toczko B. i in.: Pyły drobne w atmos­fe­rze, Kom­pen­dium wie­dzy o zanie­czysz­cze­niu powie­trza pyłem zawie­szo­nym w Pol­sce, Inspek­cja Ochrony Śro­do­wi­ska, Biblio­teka Moni­to­ringu Śro­do­wi­ska, War­szawa 2016;

[8] World Health Orga­ni­za­tion, Ambient air pol­lu­tion: A glo­bal asses­sment of expo­sure and bur­den of dise­ase, , 2016;

[9] Kor­czyń­ska A., Kowal­ska M., Zróż­ni­co­wa­nie prze­cięt­nego dal­szego trwa­nia życia  w wybra­nych pod­re­gio­nach woje­wódz­twa ślą­skiego a jakość powie­trza atmos­fe­rycz­nego w latach 2008 – 2012, Medy­cyna Śro­do­wi­skowa – Envi­ron­men­tal Medi­cine, Vol. 17, No. 4, 47 – 53, 2014;

[10]  Ślą­ski Pań­stwowy Inspek­tor Sani­tarny, Pre­zen­ta­cja pn. Smog – skutki zdro­wotne;

[11] World Health Orga­ni­za­tion, Regio­nal Office for Europe„ Effects of air pol­lu­tion on children’s health and deve­lop­ment — a review of the evi­dence, Copen­ha­gen 2005;

[12]  Cem­brzyń­ska J., Kra­ko­wiak E., Brew­czyń­ski P.Z., Sezo­nowa zmien­ność stę­że­nia pyłu zawie­szo­nego oraz jako­ści powie­trza na tere­nie mia­sta Sosno­wiec, Medy­cyna Śro­do­wi­skowa – Envi­ron­men­tal Medi­cine, Vol. 18, No. 4, 27 – 35, 2015;

[13]  Kapka L., Zemła B. F., Kozłow­ska A., Ole­wiń­ska E., Paw­las N., Jakość powie­trza atmos­fe­rycz­nego a zapa­dal­ność na nowo­twory płuc w wybra­nych miej­sco­wo­ściach i powia­tach woje­wódz­twa ślą­skiego, Prze­gląd Epi­de­mio­lo­giczny, T. 63, Nr 3, str. 437 – 442, 2009;

[14]  Jędry­chow­ski W., Majew­ska R., Mróz E., Flak E., Kieł­tyka A., Oddzia­ły­wa­nie zanie­czysz­czeń powie­trza drob­nym pyłem zawie­szo­nym i wie­lo­pier­ście­nio­wymi węglo­wo­do­rami aro­ma­tycz­nymi w okre­sie pre­na­tal­nym na zdro­wie dziecka. Bada­nia w Kra­ko­wie, Kate­dra Epi­de­mio­lo­gii i Medy­cyny Zapo­bie­gaw­czej UJ CM oraz Fun­da­cja Zdro­wie i Śro­do­wi­sko,

(http://powietrze.malopolska.pl/wp/wpcontent/uploads/Zanieczyszczenia_powietrza_w_Krakowie_a_zdrowie_dzieci.pdf);

[15]  Kowal­ska M., Zejda E.J., Ośródka L., Chwi­rut A., Kon­dek P., Dzienna liczba hospi­ta­li­za­cji z powodu cho­rób układu krą­że­nia i odde­cho­wego a zanie­czysz­cze­nie powie­rza w Zabrzu, w latach 2001 – 2005, Probl Hig Epi­de­miol, 89(1):41–46, 2008;

[16] Dzu­ba­nek G., Mar­chwiń­ska – Wyrwał E., Pie­kut A., Rusin M., Hajok I., Zanie­czysz­cze­nia powie­trza jako istotny mody­fi­ko­walny czyn­nik ryzyka zdro­wot­nego, Hygeia Public Health, 49 (1): 75–80, 2014;

[17]  World Health Orga­ni­za­tion, Air quality guide­li­nes for par­ti­cu­late mat­ter, ozone, nitro­gen dio­xide and sul­fur dioxide.Global update 2005. Sum­mary of risk asses­sment, Geneva 2006a;

[18] Cie­ślak A., Zwią­zek pomię­dzy zanie­czysz­cze­niem powie­trza i czę­sto­ścią wystę­po­wa­nia ostrych scho­rzeń ser­cowo – naczy­nio­wych oraz śmier­tel­no­ścią miesz­kań­ców aglo­me­ra­cji gór­no­ślą­skiej. Tezy do wsz­czę­cia prze­wodu na sto­pień dok­tora nauk medycz­nych, III Kate­dra i Oddział Kli­niczny Kar­dio­lo­gii Wydziału Lekar­skiego z Oddzia­łem Lekar­sko – Den­ty­stycz­nym w Zabrzu Ślą­skiego Uni­wer­sy­tetu Medycz­nego w Kato­wi­cach, 2016;

[19] Warianty sce­na­riu­szy wpro­wa­dze­nia regu­la­cji ogra­ni­cza­ją­cych emi­sję ze źró­deł powierzch­nio­wych na tere­nie woje­wódz­twa mało­pol­skiego, Mało­pol­ska w zdro­wej atmos­fe­rze, 2016.”

 

About the Author

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »